Bijwoord

[?] Tot welke woordsoort hoort bijzonder in de zin 'Zij is een bijzonder aardige vrouw'?

[!] Bijzonder is hier een bijwoord, dat hoort bij het bijvoeglijk naamwoord aardig.

Bijwoorden zijn woorden die een zelfstandig naamwoord, een werkwoord of een ander bijwoord nader bepalen, dat wil zeggen dat ze meer informatie geven over het woord waar ze bij horen. Sommige bijwoorden kunnen een hele zin nader bepalen:

Zij woont in het huis hiernaast. (hiernaast hoort bij het huis)
De jongen huilde hard toen hij van zijn fiets viel. (hard hoort bij huilde)
Misschien kom ik morgen even langs. (misschien bepaalt de hele zin nader)
Ik wens je een heel fijne verjaardag. (heel zegt iets over fijn)

Sommige bijvoeglijke naamwoorden kunnen als bijwoord gebruikt worden, zoals bijzonder in 'een bijzonder aardige vrouw'. Andere voorbeelden zijn:

Zij liep snel door. (bijwoord)
Dat is een snelle jongen. (bijvoeglijk naamwoord)
Dat is een betrekkelijk eenvoudig examen. (bijwoord)
Dat is een betrekkelijk begrip. (bijvoeglijk naamwoord)

Daarnaast is er een groep bijwoorden die alleen maar als bijwoord voorkomen. Voorbeelden daarvan zijn woorden als achterop, daar en vandaag.

Voorzetselbijwoord
Voorzetselbijwoorden zijn bijwoorden die in vorm en betekenis gelijk zijn aan voorzetsels als aan, bij. Voorzetselbijwoorden kunnen verschillende functies hebben in de zin: ze kunnen deel uitmaken van een scheidbaar samengesteld werkwoord, deel zijn van het naamwoordelijk gezegde of een bijwoordelijke bepaling zijn. In dat laatste geval gaat het vrijwel altijd om bepalingen van plaats, maar het kan ook een nadere bepaling zijn bij een woordgroep die met een voorzetsel begint.

Hoe laat komen we in New York aan? (deel van het werkwoord aankomen; zie ook het advies over de persoonsvorm)
Kleding uit de jaren tachtig is tegenwoordig weer helemaal in (deel van het naamwoordelijk gezegde)
Spring maar achterop (bijwoordelijke bepaling van plaats)
Zij zat het liefst achter op de fiets (bepaling bij op de fiets; achter op de fiets is in zijn geheel een bijwoordelijke bepaling van plaats).

Daarnaast kunnen voorzetselbijwoorden deel uitmaken van een voornaamwoordelijk bijwoord.

Voornaamwoordelijk bijwoord
Voornaamwoordelijke bijwoorden zijn samenstellingen van de woorden er, hier, daar en waar met een voorzetselbijwoord: ertussen, hierdoor, daarmee, waarnaar. Voornaamwoordelijke bijwoorden worden vaak gescheiden, maar dat is meestal niet verplicht:

Je kon zien dat hij daar heel gelukkig mee was.
Je kon zien dat hij daarmee heel gelukkig was.
Waar ben je naar op zoek?
Waarnaar ben je op zoek?

Over het algemeen geldt dat in Nederland voornaamwoordelijke bijwoorden vaker worden gescheiden dan in Vlaanderen. Meer informatie over het scheiden van voornaamwoordelijke bijwoorden is te vinden in de Algemene Nederlandse Spraakkunst (ANS).

Voegwoordelijk bijwoord
Voegwoordelijke bijwoorden leggen een verband tussen twee zinnen of delen van zinnen; vaak hebben ze een versterkende betekenis. Voorbeelden van voegwoordelijke bijwoorden zijn bovendien, echter, trouwens, nochtans, ook en dus. Het verschil tussen een voegwoordelijk bijwoord en een (nevenschikkend) voegwoord is, dat een voegwoordelijk bijwoord een zinsdeel is en op verschillende plaatsen in de zin kan staan. Het voegwoord kan alleen maar tussen twee zinnen in staan:

Marianne was 's middags ziek geworden, dus het feest ging niet door. (voegwoordelijk bijwoord)
Marianne was 's middags ziek geworden; het feest ging dus niet door. (voegwoordelijk bijwoord)
Marianne was 's middags ziek geworden, zodat het feest niet doorging. (voegwoord)

Verwante kwesties:

algemeen advies over ontleden

algemeen advies over woordsoorten

Heel/hele prettige Kerstdagen