Vanaf mei 2008 verzorgt Onze Taal een wekelijkse column op Nu.nl. Via het columnarchief zijn alle columns terug te lezen. Hieronder de column van dinsdag 22 december 2009
'Fìskxawngìri tsap' alute sengi oe'
Avatar is een film waarin de Na'vi, blauwe reuzenindianen met kattenogen en elfenoortjes, hun regenwoud verdedigen tegen hebberige aardbewoners. En dat doen ze in hun eigen taal - soms.
Vroeger sprak iedereen in Hollywood-films Engels. Duitsers, Zoeloes en marsmannetjes werden enkel van een min of meer geloofwaardig accent voorzien, à la 'zis is ze dzjerman koostgaard'.
Maar in de jaren zeventig werd dat anders. De Japanners in het Pearl Harbor-spektakel Tora, tora, tora spraken echt Japans, en voor de woeste Klingons uit Star Trek werd zelfs een heuse (grom)taal ontworpen: het onder sf-aficionado's zo populaire Klingon.
Aliens
Tegenwoordig kunnen zichzelf respecterende regisseurs er eigenlijk niet meer omheen: heb je buitenlanders in je film, dan laat je die buitenlands spreken (onlangs nog in Woody Allens Barcelona, en Quentin Tarantino's Inglourious Basterds), en komen er elfen of aliens in voor, dan geef je die een eigen taal.
Dat vond ook Titanic-regisseur James Cameron toen hij bezig was met de voorbereidingen van zijn 3D-sf-epos Avatar, en dus huurde hij de Amerikaanse taalkundige Paul Frommer in om een taal te ontwerpen.
Polynesisch
Voor wie het nog niet weet: de aliens in Camerons film, de Na'vi (met de klemtoon op vi), zijn een soort blauwe, drie meter lange regenwoudindianen met een staart, die in volkomen harmonie leven met de natuur. Hun taal moest dus ook zo klinken: exotisch en melodieus.
En aldus geschiedde: het Na'vi werd een welluidende taal (met een eigenzinnige grammatica ). De klank ervan doet volgens sommigen denken aan de Polynesische talen van Indonesië, maar anderen horen er Japans in, of Zuid-Amerikaans Spaans met Afrikaanse invloeden.
Om u een indruk te geven: 'Fìskxawngìri tsap' alute sengi oe' is Na'vi voor 'Ik bied mijn verontschuldigingen aan voor deze idioot', en 'Oeri ta ngeyä fahew akewong ontu teya läng' betekent 'Mijn neus is vol van zijn buitenaardse stank'.
Accent
In totaal verzon Frommer zo'n duizend Na'vi-woorden. Dat is veel meer dan er in de film te horen zijn, maar het idee is dan ook dat de taal nog gebruikt gaat worden in eventuele sequels en in van de film afgeleide games.
Cameron en Frommer hebben hoge verwachtingen van het succes van hun taal - die volgens hen het Klingon in populariteit zou moeten kunnen overvleugelen - maar of het ooit zo ver komt ...
De taal heeft in de film een bijrol, en lijkt niet veel meer dan een aardigheidje ter versterking van de couleur locale. Want behalve een staart blijken de Na'vi ook een talenknobbel te hebben: ze spreken een niet onaardig mondje Engels ... met een accent.
Reacties
[Forum gesloten. Toch reageren? Stuur een mail naar de redactie.]
| Naam | Opmerking |
Taaladviesdienst | @ed elting: Nee, het is 'à la'. Het accent op 'à' (als Frans voorzetsel) staat altijd van rechtsonder naar linksboven: een accent grave dus. Een accent aigu mag in het Frans alleen op een 'e' staan. (In het Nederlands kan datzelfde teken wel op alle klinkers staan, maar dan als klemtoonteken. Zie ook http://www.onzetaal.nl/advies/klemtoon.php.) |
ed elting | volgens mij is het á la, dus het accentje de andere kant op ;-) grt E |
Jacco | En wat te denken van Tolkien, die verschillende talen heeft bedacht met als bekendste het 'Elvish'. Zie ook: http://en.wikipedia.org/wiki/Elvish_languages en http://www.starchamber.com/paracelsus/elvish/elvish-in-ten-minutes.html |
Jaap | Ja, en ze rennen ook heel doelgericht: dat is namelijk Na'vi geren :) |
Peer de Noot | En voor A Clockwork Orange (film en boek) verzon Burgess Nadsat, een jongerentaal met Russische en shakespeariaanse invloeden. |
Gilbert | Voor de film La Guerre du feu (1981) bedacht Anthony Burgess ook al eens een prehistorische taal. Het verschil met de genoemde voorbeelden is dat de acteurs in die film die taal ook consequent bleven gebruiken. |