Vanaf mei 2008 verzorgt Onze Taal een wekelijkse column op Nu.nl. Via het columnarchief zijn alle columns terug te lezen. Hieronder de column van dinsdag 20 oktober 2009.
Dealen met de duivel en zijn ouwe moer
Het is een beetje ondergesneeuwd geraakt, maar behalve met Dirk Scheringa was er vorige week ook iets met Agnes Jongerius, voorzitter van de FNV. Ze had tegen de Volkskrant gezegd dat ze wel met Wilders wilde praten over het bestrijden van de AOW-plannen van het kabinet. Ze zei: "We dealen met de duivel en zijn ouwe moer."
Die uitspraak was opmerkelijk, in de eerste plaats omdat de FNV altijd optrekt met de PvdA, en niks leek te hebben met populistisch rechts. Maar ook op talig gebied was dit intrigerend.
Drugs
Het eerste wat de aandacht trekt in "We dealen met de duivel en zijn ouwe moer" is dat 'dealen'. 'Dealer' komt al sinds 1931 voor in het Nederlands. Maar 'dealen', het werkwoord dus, is veel jonger. Pas sinds 1995 vermeldt Van Dale het. Het staat voor 'iets verkopen' (drugs vooral), of 'ergens mee omgaan'. In de door Jongerius bedoelde betekenis van 'zaken doen' is het bekend uit het snellere segment van het bedrijfsleven.
'De duivel (of: de duvel) en z'n ouwe moer (een verkorting van 'moeder')' bestaat al veel langer. Wat heet: de uitdrukking wordt al sinds de Gouden Eeuw gebruikt om te zeggen: 'iedereen - maakt niet uit wie'. Agnes Kant van de SP zei bij Pauw en Witteman dat het typisch vakbondstaal is.
Kordaatheid
Het opvallende van 'We dealen met de duivel en z'n ouwe moer' is de combinatie: van nieuw en oud, van zakelijk en oud-Hollands, van flitsend en oubollig. Het is alsof iemand zegt dat 'Jan Rap en zijn maat aan het chillen waren', of dat 'die dekselse bengels lelijk werden afgebitcht'.
In zijn ongewoonheid heeft dat combineren van 'dealen' en 'de duivel en zijn ouwe moer' iets gewaagds. Het suggereert behalve een zekere losheid vooral ook durf en kordaatheid. Iemand die zegt te dealen met de duivel en zijn ouwe moer zal bij Balkenende niet gauw met de mond vol tanden staan.
Tuig van de richel
Die kordaatheid straalde Jongerius de laatste tijd ook uit - vooral nadat de werkgevers het AOW-overleg met haar hadden afgebroken. Sindsdien wóónde ze zo ongeveer in de praatprogrammastudio's, waar ze blakend keer op keer in haar karakteristieke Haagse tongval uitlegde hoe onfatsoenlijk de "werrekgevers" wel niet waren. Eerder had ze al gesproken van "tuig van de richel". Hier zat iemand zichtbaar heel goed in haar rol, hier was een ster aan het rijzen.
Tot de duivel en zijn ouwe moer dan. Want de rest van de FNV wilde helemaal niet dealen met Wilders. Snel werd als officiële reactie naar buiten gebracht dat Jongerius in de Volkskrant "verkeerd begrepen" was. Sindsdien zagen we een heel ander iemand: iemand die ervan doordrongen was dat ze de komende tijd vooral zal moeten dealen met haar eigen organisatie - met haar eigen kranige jongens en meiden van stavast, zogezegd.
Reacties
[Forum gesloten. Toch reageren? Stuur een mail naar de redactie.]
| Naam | Opmerking |
Niek Kalberg | Vanochtend vroeg kwam ik ze tegen. De duivel en zijn ouwe moer. Ze stonden bij de bushalte. Kleine rookpluimpjes ontsnapten uit de oren van de duivel, zijn gevlekte staart zwiepte tegen de glazen wand van de abri. Ik schoof een stukje op. De duivel droeg een korte zwarte wielerbroek en een rode fleestrui met een capuchon. Ongeduldig schraapten zijn hoeven over de stoeptegels. De hoorntjes op zijn voorhoofd gloeiden in het prille ochtendlicht. Naast hem leunde zijn ouwe moer zwaar op haar linkervoorpootMet gebogen rug kromde ze haar snavel in de richting waar de bus vandaan moest komen. 'Eindelijk serieus genomen', siste de duivel. 'Wat zeg je jongen', knerpte de ouwe en duwde met een klauw haar spitse oorschelp omhoog. Een stroom vurige as wolkte uit de bek van de duivel. 'Eindelijk moeder, zei ik, eindelijk horen we iets van die FNV, eindelijk heeft Astrid ons nodig en gaan we samenwerken'. 'Zo is 't jongen', een knetterende scheet verliet vlammend het behaarde achterwerk van de ouwe moer. Ik deed een stapje opzij. 'En niet alleen voor jouw AOW moeder'. De duivel leek ineens een stukje groter te worden. 'Dat hadden ze gedacht', de schorre lach van de ouwe moer steeg ten hemel en joeg een zwerm spreeuwen uit 'n hoge iep.'Want als we eenmaal binnen zijn'.. 'Dan zijn ze van ons, zeker weten', kakelend kraste de ouwe moer met haar nagels over de dienstregeling. 'En dan zul je eens zien hoe we dit land veranderen'. De duivel en zijn ouwe moer gromden van voorpret. 'Waar blijft ie nou', ongeduldig spuugde de duivel gaten in het asfalt. Straks komen we nog te laat bij de FNV. 'Dat zal ie weten , die chauffeur', blies zijn moeder. Bevend tastte ze naar haar strippenkaart. Ik besloot dat ik het beste de volgende bus kon nemen. |
L. van Leuven | Leuke column! |
Theo | Haagse tongval? Ik dacht eerder Utrechtse. Even op Wikipedia gekeken en inderdaad: vlakbij Utrecht geboren en in Utrecht schoolgegaan. Als politici (en andere politiek actieven) die zich doorgaans netjes uitdrukken, ineens enorm boos worden en veel te stoere uitspraken doen, is er paniek in de tent. Dat gold bv. ook voor PvdA-kamerlid Mei Li Vos dat ineens in de camera brulde: 'Lakeman moet zijn kop houden!' Tja, en nu maar raden wat de werkelijke reden van de boosheid is. Een wanhoopsoffensief nu de partij het slecht doet in de peilingen? |