Vanaf mei 2008 verzorgt Onze Taal een wekelijkse column op Nu.nl. Via het columnarchief zijn alle columns terug te lezen. Hieronder de column van dinsdag 30 december 2008.
Talen sterven als dino's
Het is meestal niet best als er een jaar aan je wordt gewijd. 2008 zou geen Jaar van de Kikker zijn geweest als het goed ging met het beestje. En het Jaar van de Sanitatie zou dit jaar niet hebben plaatsgevonden als heel de wereld beschikte over schoon drinkwater en een blinkende toiletpot. Dit jaar was het volgens Unesco ook het Jaar van de Talen. Slecht nieuws dus voor iedereen die een taal spreekt?
Nog één hele dag, en dan is het Jaar van de Talen alweer voorbij. We zullen het niet missen, want waar waren de taalpromotieteams? De folders met aanbiedingen voor gratis cursussen? Een in honderden talen gepresenteerd taal-evenement? In Nederland gebeurde er nagenoeg niets. Het was dan ook helemaal niet voor ons bestemd. Voor wie dan wel?
Het graf in
Voor Charlie bijvoorbeeld. Hij is de laatste spreker van de Aboriginaltaal Amurdag. Eigenlijk dacht iedereen dat die taal al was uitgestorven, totdat een team van taalkundigen de Australische outbacks uitkamde, en daar Charlie tegenkwam. Af en toe herinnert hij zich ineens een woordje van de taal die hij vroeger met vrienden en familie sprak.
Het themajaar is ook voor de twee bejaarde mannetjes uit het Mexicaanse dorp Ayapan in de provincie Tabasco. Zij zijn de enige twee personen op aarde die de inheemse taal Zoque nog spreken - alleen niet meer met elkaar, want ze hebben ruzie.
Voor Petronella de Boer-Zeylemaker komt het Jaar van de Talen vijftien jaar te laat. Zij overleed in 1993 op 107-jarige leeftijd als de laatste spreekster van het Vlielands, en nam zo'n beetje alle kennis over die taal mee het graf in.
Jaar van de Dino
En zo zijn er nog vele voorbeelden. Want van de circa 6000 (streek)talen op de wereld dreigen er de komende eeuw duizenden uit te sterven. Dat gaat met een snelheid van één taal per twee weken. De afname van de vele kikkersoorten werd in dit Jaar van de Kikker wel vergeleken met het uitsterven van de dinosaurus, maar de massale talensterfte doet daar eigenlijk nauwelijks voor onder.
Stel dat Unesco 65 miljoen jaar geleden een Jaar van de Dino had georganiseerd, hadden die dino's hier dan nog rondgelopen? Nee natuurlijk. En zo kun je je net zo goed afvragen of een halfdode taal te reanimeren is. Want zouden kinderen echt de moeite nemen een taal te leren waarmee ze weliswaar hun oma verstaan, maar geen carrière kunnen maken? Het kan, maar erg waarschijnlijk is het niet.
Wetenschap
Het echte nut van het Jaar van de Talen moet misschien ook gezocht worden in de wetenschap. Het kan taalkundigen net dat zetje geven om de Charlies en Petronella's van deze wereld op te zoeken, en hun taal op de valreep vast te leggen. Als de laatste spreker sterft, blijft de taal op die manier in ieder geval een beetje voortbestaan.
Eeuwige leven
We zouden ons dus pas echt zorgen moeten maken als we wél iets van het Jaar van de Talen hadden gemerkt. Als we hier in Nederland opeens mannen met bandrecorders hadden zien opduiken die ons bemoedigend aanspoorden iets in onze moedertaal te zeggen.
Gelukkig is het Nederlands daar veel te gezond voor: het behoort tot de veertig sterkste talen ter wereld. En bovendien ís het al uitvoerig vastgelegd. Met uitgebreide grammaticaboeken als de Algemene Nederlandse Spraakkunst en het drie meter dikke Woordenboek der Nederlandsche Taal is het DNA van onze taal tot in de details beschreven. En zeker wie de dinofilm Jurassic Park heeft gezien, weet dat geconserveerd DNA van kolossen het eeuwige leven kunnen hebben.
Reacties
[Forum gesloten. Toch reageren? Stuur een mail naar de redactie.]
| Naam | Opmerking |
Daniël Mantione | De verengelsing van het Nederlands gaat veel verder dan het natuurlijke importeren van woorden. |
Jeffrey | Beste Tineke, taalverandering is een gegeven dat sinds het ontstaan van taal plaats heeft. Een belangrijke spil in taalverandering is contact met andere talen. Het Nederlands verengelst niet, er worden vooral woorden overgenomen omdat we veel contact met de Engelstalige taalgebieden hebben. Het Engels zelf heeft in de afgelopen eeuwen veel overgenomen van andere talen, zowel woorden als grammatica en spelling. Nadat in 1066 Willem de veroveraar Engeland innam verdween het Oud-Engels ten faveure voor het Middel Engels, een volstrekt nieuwe taal die enorme invloeden uit het Frans in zich droeg. In de renaissance kwamen veel Latijnse termen. Elke taal leent woorden, vooral als het gaat om uitvindingen of nieuwe concepten. Dat is zo natuurlijk als het opgroeien en ontwikkelen van een kind. Is het goed of slecht? Het is neutraal, het hoort erbij. Over minderheidstalen kan wel wat gezegd worden. Ze zijn te beschermen mts er nog een redelijk aantal sprekers zijn, de taal beschermd wordt, in de EU is er een goed werkend programma die onder meer het Gaeilge (Iers) en het Frysk (Fries) betreft. Deze talen zijn niet dood, en door de onderwijsinspanningen zal dat ook steeds moeilijker worden. Toegegeven, deze talen zijn vooral ook gebaat geweest bij nationalistische gevoelens, maar deze talen laten ook de grote sulturele rijkdom zien in de wereld. In deze twee talen bestaan literaturen die het waard zijn gelezen te worden, en daar is kennis van deze talen voor nodig. |
Helen van der Werf | "Als we hier in Nederland opeens mannen met bandrecorders hadden zien opduiken die ons bemoedigend aanspoorden iets in onze moedertaal te zeggen." Volgens mij duiken die mannen (en vrouwen) hier al op sinds de jaren vijftig van de vorige eeuw. Zie de serie 'Het bureau' van J.J. Voskuil, waarin niet alleen het onderzoek naar volkenkunde, maar ook naar volkstaal wordt genoemd. ;-) |
tineke | Over de nederlandse taal gesproken,ha,ha Is allang geen zuivere koffie(taal) meer,het verengelst,wat wordt er veel engels gesproken,dat merk je pas als je niet meer in Nederland woont,er komen dan inderdaad mensen met microfoontjes langs om nederlands te horen als dit zo doorgaat |
Ilonka Leendertz | Hoe is het mogelijk dat het Vlielands niet eerder door wetenschappers is ontdekt? Zonde. |
Jones | Het is natuurlijk jammmer dat er talen verdwijnen, maar ook begrijpelijk. Op het moment dat een taal geen functie meer heeft, zal hij vanzelf verdwijnen. Dit is nu eenmaal zo. Een taal kunstmatig in leven houden heeft geen enkele zin, dus is het ook niet nuttig om het te proberen. Daarom: hulde aan allen die een poging doen, maar steek je tijd en geld liever in iets anders. |