Vanaf mei 2008 verzorgt Onze Taal een wekelijkse column op Nu.nl. Via het columnarchief zijn alle columns terug te lezen. Hieronder de column van dinsdag 23 juni 2009.
Laagste, prijs, garantie, actie
Albert Heijn staat tegenwoordig dag en nacht appeltaarten te bakken. Iedereen die ergens een A-merk met een lagere actieprijs aantreft dan bij Albert Heijn, krijgt zo'n taart cadeau. Deze garantie noemt Albert Heijn "Laagste Actieprijs Garantie" en soms "laagste actieprijsgarantie". De economiesite Z24 houdt het op "laagste prijsgarantie actie". Met al die verschillende schrijfwijzen zou je bijna denken dat er voor dit soort woorden geen regels bestaan ...
Het Nederlands is een taal van lange woorden. Engelsen of Fransen die een Nederlandse krant inzien, verbazen zich erover hoeveel letters er kennelijk vlak achter elkaar kunnen staan.
Rioolwaterzuiveringsinstallatie
Nu zijn er wel talen die het nóg bonter maken: het Duits, het Fins en het Groenlands bijvoorbeeld. Groenlanders kunnen zo'n beetje hele zinnen in één woord uitdrukken.
Maar goed: het Nederlands heeft dus veel lange woorden, en heus niet alleen hottentottententententoonstelling. Zo heeft iedereen een ziektekostenverzekering, en er zijn dus ziektekostenverzekeringsmaatschappijen (zomaar even twaalf lettergrepen). Verder valt er geregeld iets te lezen over detailhandelsorganisaties, belastingaangifteformulieren, landbouwontwikkelingsgebieden, rioolwaterzuiveringsinstallaties en het baarmoederhalskankervaccin.
Knippen
Veel schrijvers strooien bewust of onbewust met spaties om zo'n lang woord in stukken te knippen. Maar sommige woorden moeten toch echt aan elkaar geschreven worden, omdat ze een samenstelling zijn, en dus een eenheid vormen. Prijsgarantie is zo'n samenstelling, net als actieprijs. En actieprijsgarantie of prijsgarantieactie wordt net zo goed één woord.
Maar wat nu als ineens het woord laagste om de hoek komt kijken, een woord dat je gewend bent om los te zien staan, zoals in laagste prijs? Laagste actieprijs garantie, laagste prijsgarantie actie, dat zijn toch nog steeds gewoon goede Nederlandse woorden?
Mexicaanse griepprik
Natuurlijk is er niks mis met laagste, actieprijs en prijsgarantie. Maar als je laagste actieprijsgarantie schrijft, heb je het over een actieprijsgarantie die laag is, een lage garantie dus, en dat is onzin. Het gaat over een laagste prijs of laagste actieprijs. Hoe druk je dat dan uit? Nou, door nóg meer aan elkaar te schrijven: laagsteactieprijsgarantie of laagsteprijsgarantieactie.
Het ziet er misschien niet zo mooi uit, maar het klopt wel en je voorkomt er rare fouten mee. Vrijdag stond in Trouw de kop "Mexicaanse griepprik voor iedereen". Omdat het geen Mexicaanse prik is, moet het Mexicaansegriepprik zijn. Vergelijkbaar is de "Franse kaasliefhebber": als je geen Fransman of Française bedoelt, maar een camembertverslindende Nederlander, is dat een Fransekaasliefhebber. (Op internet staat een drieledigesamenstellingenverzameling met heel veel andere voorbeelden.)
Omschrijven
Voor wie last heeft van ellenlangewoordenangst: je kunt lange woorden overzichtelijker maken door niet met spaties maar met streepjes te werken. Die mogen namelijk wel, volgens de spellingregels: laagste-prijsgarantie, laagste-prijs-garantie en laagsteprijsgarantie-actie.
En soms is het prettig om zo'n lang woord gewoon niet te gebruiken en te omschrijven wat je bedoelt. 'Een appeltaart voor wie ons de laagste prijs meldt' is een stuk duidelijker dan een laagsteprijsmeldingsappeltaart.
Reacties
[Forum gesloten. Toch reageren? Stuur een mail naar de redactie.]
| Naam | Opmerking |
Jip | Ik kan beamen dat er op www.spatiegebruik.nl leuke voorbeelden te zien zijn van "woordbreuk". Eén van de logischere dingen van de Nederlandse taal is immers het aan elkaar schrijven van zelfstandig naamwoorden. Zo zie je welke woorden bij elkaar horen. Jammer genoeg schrijven de meeste Nederlanders op de "Engelse" manier, door onnodig spaties te zetten. Toch ben ik van mening dat de Nederlandse taal te ver is doorgeschoten in het schakelen van woorden, want als je opeens ook bijvoeglijke naamwoorden aan zelfstandige naamwoorden gaat plakken, dan krijg je onnatuurlijke woorden. Liever zie ik "lage luchtdruk-record" dan "lageluchtdrukrecord". Het streepje geeft aan dat de woorden bij elkaar horen en deelt het woord mooi op in twee delen: "lage luchtdruk" en "record", de twee dingen die je met elkaar wilde verbinden. Maar dit is natuurlijk maar een mening. Verder vind ik "1 aprilgrap" ook mooier dan "1-aprilgrap", omdat je in een datum geen streepje zet. Ook is er m.i. geen verwarring mogelijk met één aprilgrap, omdat "1" voluit geschreven dient te worden. Wel zou ik liever zien dat maanden gewoon weer met hoofdletters geschreven worden. Dat is logischer en m.i. ziet het er ook nog eens veel mooier uit. |
Marc | Ik kreeg net een uitnodiging van mijn bank, voor een Financiële Informatie Avond‏. Ik heb het idee dat steeds meer mensen spatiefouten maken. Zou het een invloed zijn uit het Engels, waarin veel minder samenvoegingen worden gebruikt? |
Roland | Zouden mensen die aan ellenlangewoordenangst lijden sms-taal een warm hart toedragen? Of anders misschien de trend van afkortingen (oftewel afko's) of acroniemen die het heel goed lijken te doen op internet. Die laatste zou het toch ook zeer goed moeten doen bij mogelijk het bekendste acroniem van winkelend Nederland: AH. Dus niet laagsteactieprijsgarantie, maar LAPG. Veel duidelijker, toch? |
Lei | Geen gezeur svp. Albert Heijn respecteert onze taal tenminste nog. Net zoals IKEA bijvoorbeeld. De rest ruilt het nederlands in voor het engels. High service, low prices. Look at Opel now. En allemaal dat soort ellende |
Wim | "'Een appeltaart voor wie ons de laagste prijs meldt' is een stuk duidelijker dan een laagsteprijsmeldingsappeltaart." Dan lijkt me beter "Een appeltaart voor wie ons een lagere prijs meldt". De laagsteprijsgarantie houdt immers in dat je een appeltaart krijgt als je een lagere prijs (dan bij AH) meldt. Je hoeft uiteraard niet de laagste prijs te melden. |
Onze Taal | @ Piet: in 'beste-Nederlanderonderscheiding' blijft de hoofdletter van 'Nederlander' staan. Het eerste deel 'beste' kan daarom niet zomaar aan 'Nederlander' worden gekoppeld; er is een streepje nodig. Vergelijk ook 'bekende-Nederlandersreservoir' ('reservoir van bekende Nederlanders'). Na een dubbele punt komt meestal een kleine letter. Zie onze website: http://www.onzetaal.nl/advies/dubbelepunt.php. |
Piet | Een erg leuke column, vooral omdat ik dit ook keihard verkeerd zou doen. Wat ik dan wel interessant vind: Hoe voeg je woorden met een hoofdletter samen? Stel je hebt een uitverkiezing tot beste Nederlander, met een bijbehorende onderscheiding. Is besteNederlanderonderscheiding dan een goed woord, of is hier het verbindingsstreepje verplicht? (Of is het wat anders?) En bij een reactie op zo'n taalblog let ik natuurlijk extra op mijn tekst, alhoewel er vast fouten in zullen zitten. En daardoor heb ik nog een vraag: Hoort er na de dubbele punt in deze, mijn eerste zin en jullie @-zinnen een hoofdletter na de dubbele punt of niet? Mijns inziens verwijs je in al die gevallen met de dubbele punt naar een complete zin en zou die zin na de dubbele punt dus met een hoofdletter moeten beginnen, maar dat doen jullie niet. Nu ben ik geen taalkenner en jullie wel, dus zullen jullie het wel goed gebruiken, maar toch wil ik even bevestigd hebben of mijn gedachtengang hier achter verkeerd is. |
Paul | een prachtig 'kroegwoord': Sigarettenautomaatmuntje... |
Onze Taal | @ Bas: in 'laagste prijsgarantieactie' heeft 'laagste' betrekking op 'actie', en dat is niet juist. Alleen 'laagsteprijsgarantieactie' (of 'laagste-prijsgarantieactie') drukt uit wat bedoeld is: 'actie met een garantie dat men de laagste prijs betaalt'. Vergelijk 'lageluchtdrukrecords' ('records als het gaat om een lage luchtdruk') en 'lage luchtdrukrecords' ('lage records'). @ Peter: zie onze website: http://www.onzetaal.nl/advies/tweedekamer.php en http://www.onzetaal.nl/advies/aprilgrap.php. @ Louise: straatnamen als 'Willem de Zwijgerplantsoen' komen vaak voor en zijn ook juist volgens de officiële spelling. In de eigennaam 'Willem de Zwijger' worden geen streepjes geplaatst; 'plantsoen' komt aan de naam vast. |
Bas | Een heerlijk stukje! Zeer prettig dat er nog mensen zijn die zich voor de goede (zuivere) zaak inzetten! Overigens ben ik het er niet helemaal mee eens. Mijns inziens is het gewoon laagste prijsgarantieactie. Laagste hoort los van prijs en die woorden inclusief de spatie vormen een eenheid. |
Peter | Raar eigenlijk dat het Groene Boekje tegenwoordig Tweede Kamerlid voorschrijft i.p.v. Tweede-Kamerlid. En ook 1 aprilgrap i.p.v. 1-aprilgrap zoals het vroeger was. Zo logisch zijn de taalregels dus ook niet... |
Jeroen | Laagste Actieprijs Garantie kun je opvatten als een handelsmerk. Wellicht heeft AH deze woordcombinatie zelfs gedeponeerd als merk. In dat geval mag de bedenker zelf bepalen wat de juiste schrijfwijze is. Ongelukkig voorbeeld dus. |
Ikke | Inderdaad! Ik werk op een groot advocatenkantoor aan de Zuidas in Amsterdam en ik krijg op mijn donder als ik per ongeluk een spatie teveel laat staan in een document van 20 pagina's, terwijl mijn baas dit soort basale fouten regelmatig maakt... ("De pand overeenkomst word op 31 juni getekend.") Erg storend, ik zou haar graag een boekje cadeau doen met de dt-regels en andere elementaire grammatica. |
Louis des Tombe | Hoe zit het eigenlijk met straatnamen b.v. 'Van der Does de Willeboisstraat', 'Willem de Zwijgerplantsoen'? Als de structuur is (naam)+(straat) dan moet het ook allemaal aan elkaar toch? |
Frits Egmond | Op www.spatiegebruik.nl staan, vaak met foto, veel voorbeelden van onjuist spatiegebruik; leerzaam en vermakelijk overzicht. |