Vanaf mei 2008 verzorgt Onze Taal een wekelijkse column op Nu.nl. Via het columnarchief zijn alle columns terug te lezen. Hieronder de column van dinsdag 17 november 2009.
Waar ligt Nokia?
Het is de grote frustratie van de Finnen: dat iedereen maar denkt dat Nokia een Japans bedrijf is. Terwijl het toch echt in 1865 opgericht is in Zuidwest-Finland, in het stadje Nokia.
Het begon allemaal met een papiermolen in Nokia, bij de rivier de Nokianvirta. Rond 1900 richtte het bedrijf zich op de productie van rubber - de Nokia-kaplaarzen zijn nog altijd hip - en in de jaren zestig produceerde het de eerste draadloze telefoons.
Het komt vaker voor dat een aardrijkskundige naam een merknaam wordt. Zo is het elektronicamerk Fuji genoemd naar de Japanse berg, heeft het softwarebedrijf Adobe zijn naam ontleend aan een kreek in Californië, en komt het fietsmerk Raleigh van de straatnaam Raleigh Street in Nottingham.
Rioja met cheddar
En soms worden aardrijkskundige namen gewone woorden - geoniemen noem je dat. Neem bijvoorbeeld wijnen: bordeaux, champagne en rioja zijn genoemd naar de streek waar ze vandaan komen. Hetzelfde geldt voor allerlei kazen. In Camembert maken ze camembert en cheddar komt uit Cheddar.
Maar niet altijd is een geoniem duidelijk te herkennen. Zo is pêche melba - een toetje met ijs en perzik - genoemd naar de Australische zangeres Dame Melba (1861-1931), die zichzelf naar haar geboortestad Melbourne had genoemd. En laat pêche nu ook een geoniem zijn: dit Franse woord voor 'perzik' komt van Perzië. Net als perzik zelf trouwens.
Kanaries van de hondeneilanden
Je zou bijna gaan denken dat geoniemen altijd naar iets eet- of drinkbaars verwijzen. Krent komt van de Griekse stad Korinthe, de walnoot was oorspronkelijk een Waalse noot en sinaasappels zijn appels uit China. En hamburgers werden natuurlijk voor het eerst gebakken door Duitse immigranten in de VS.
Toch zijn er ook geoniemen die niets met drank en voedsel te maken hebben. Diernamen bijvoorbeeld: labrador verwijst naar een streek in Canada en kanaries komen van de Canarische Eilanden. Grappig hieraan is weer dat Canarisch van het Latijnse woord voor 'hond' komt (canis).
Jeans uit Genua
En zo kunnen we nog wel even doorgaan. De Italiaanse stad Genua staat al eeuwen bekend om zijn textielindustrie. Genua werd door de Fransen Gênes genoemd, en de Engelsen maakten daar Jene van, wat tot de stofnaam jeans leidde. Indigo, de kleurstof waardoor jeans blauw wordt, komt weer van Indië.
En om het helemaal af te maken: denim komt van serge de Nîmes - 'stof uit Nîmes'.
Uit Zweden
Nog een stofnaam: suède. Dat is een verkorting van peau de suède, oftewel 'huid uit Zweden'. En over Zweden gesproken: Ikea gebruikt ook graag plaatsnamen. Je kunt slapen in een Trondheim, een Lillesand of een Melbu - allemaal Noorse steden. En op de vloer liggen Andrup, Helsingör en Nysted, wat Deense plaatsnamen zijn.
Dus als u uw Nokia kwijt bent: hij ligt misschien wel onder de Helsingör, naast de Fuji of in de Trondheim. En anders zit hij misschien nog in uw jeans of is de labrador erop aan het kauwen (omdat hij denkt dat het een kanarie is).
Reacties
[Forum gesloten. Toch reageren? Stuur een mail naar de redactie.]
| Naam | Opmerking |
chris | Haha, strakke column.Leuk,licht leesvoer. Ik vind het niet altijd even interessant, maar deze zeker wel..! |
Anneke | @Jons. Ik wist natuurlijk niet alles uit mijn hoofd. Maar omdat ik zag dat het niet klopte heb ik de feiten er even op nagezocht. Een beetje van mezelf en een beetje van google. :p |
Jons | Leuk verhaal hoor! Ik vind het altijd heerlijk om van die weetjes te lezen :)! @ Anneke, wist je dat nou allemaal toevallig uit je hoofd of heb je dat naderhand opgezocht op internet? XD |
Anneke | @Jampie uit Stad. Volgens mij klopt jouw verhaal ook niet helemaal. De oorspronkelijke naam van de canarische eilanden zou namelijk gegeven zijn door de Romeinse geleerde Plinius, die de eilanden zou hebben vernoemd naar het grote aantal wilde honden dat op de eilanden te vinden was (canis = hond in het Latijn). De gele kanarie zoals we die nu kennen is juist door kweek ontstaan op de Canarische Eilanden en dankt zijn naam aan zijn afkomst. Dat piratenverhaal lijkt dus niet echt te kloppen. |
André | Ik heb toch eens gelezen dat het begrip "hamburger" afkomstig is van de Oost-Europese joden die via Hamburg rond 1900 massaal naar New York migreerden. Ze moesten hun eigen voedsel meenemen voor de reis, en dus voor ze de boot opgingen maalden ze rundvlees, ze aten uiteraard geen varkensvlees, dat ze op de boot tot tartaartjes kneden en bakten. |
coop | En IKEA is ook weer gedeeltelijk een geoniem: I=Ingvar K=Kamprad E=Elmtaryd A=Agunnaryd Ingvar Kamprad stichtte zijn eerste winkel van sinkel op zijn zeventiende.Hij groeide op in Elmtaryd,de boerderij van zijn ouders in het dorp Agynnaryd.Vandaar. |
Jampie uut Stad | Moi! Even over de oorsprong van de naam van de Canarische Eilanden. Islas Canarias is ontleend aan de taal van de oorspronkelijke bewoners. Niet de taal die men er spreekt, de taal die er door de herders in de berggebieden gefloten wordt. De naam die deze taal tegenwoordig heeft schiet mij niet te binnen. De Spaanse zeerovers die de eilanden 'ontdekten' hebben de eilanders vanwege deze fluittaal naar het al lang bekende zangvogeltje genoemd. Deze taal is door een deel van de latere bewoners overgenomen en aangepast. Ze is blijven leven omdat fluittonen in de bergen veel verder dragen als de menselijke stem en dus erg handig is in het dagelijkse gebruik. De regimes van vóór de Spaanse Republiek hebben geprobeerd de taal te laten verdwijnen omdat de Spaanse ambtenaren haar niet machtig waren en angst hadden dat smokkelaars hun ermee te slim zouden afzijn. De fascisten van Franco hebben de taal verboden en de 'sprekers' hard aangepakt. Toch is de taal blijven leven. Taal is sterk. Ik denk dat een taalblad dit zou horen te weten. Een taal die niet gesproken of geschreven wordt verdient ook respect. Groetjes, Jampie |
KK | de Febo komt van de Ferdinand Bol straat in A'dam. |
J.W.Warmerdam | En Sandwich, komt van de heer Sandwich. Een beroepsgokker die tijdens het spel wat wilde eten. Hij vroeg aan de bediening om de boterhammen diagonaal door te snijden, zodat hij in één hand de kaarten kon houden en met de andere hand de sandwich kon pakken |