Vanaf mei 2008 verzorgt Onze Taal een wekelijkse column op Nu.nl. Via het columnarchief zijn alle columns terug te lezen. Hieronder de column van dinsdag 12 januari 2010
Woorden voor sneeuw
Nederlanders kennen zo'n dertig woorden voor sneeuw. Ze beginnen bijna allemaal met een k en ze zijn stuk voor stuk niet geschikt voor publicatie. Maar gelukkig hebben we ook nog andere winterwoorden.
Eskimo's hebben wel honderd woorden voor 'sneeuw'. Dat is een veelgehoorde stelling, die volgens taalkundigen veel te stellig is. De vraag hoeveel sneeuwwoorden de eskimo's kennen is volgens hen niet te beantwoorden - al is het alleen maar omdat er verschillende eskimotalen zijn.
Wat wél een feit is, is dat eskimo's heel veel woorden hebben die op de een of andere manier met sneeuw te maken hebben. Want voor dingen die belangrijk zijn in je leven, heb je veel woorden nodig. Wie koeien houdt, gebruikt veel koeienwoorden, en in het Albanese woordenboek schijnen 27 woorden voor evenzovele soorten snorren te staan.
Andersom komt ook voor. Als je niet weet wat gezelligheid is, heb je er ook geen woord voor, en de eskimo's hadden tot voor kort geen woord voor 'zonnebrand'. En zo zullen er ook talen zijn die geen woord voor 'sneeuw' kennen.
Wij wel. Wij hebben sneeuwwoorden in overvloed. Wij hebben pak-, plak-, stuif- en papsneeuw. En poeder-, drift-, jacht-, dwarrel-, korrel- en motsneeuw. En we kennen zelfs het mooie woord krotsneeuw, voor iets wat tussen sneeuw en hagel in zit.
Winterchaos
De afgelopen weken doken er diverse andere winterwoorden in de weerberichten op. Ten eerste was er de comeback van twee woorden die door en lange reeks kwakkelwinters in de vergetelheid waren geraakt: sneeuwjacht (sneeuw + sterke wind) en sneeuwduinen.
Daar moet je voor oppassen, als je de 'sneeuwalarms' (en daaraan voorafgaand de 'pre- en voorwaarschuwingen') mag geloven, want in de 'sneeuwspits' leiden ze al makkelijk tot 'sneeuwfiles' en 'sneeuw- of winterchaos'.
Nederland lijdt onder een 'winteroffensief', dat mensen en muizen naar binnen jaagt - daarbij gesteund door de weermannetjes en de NS, die ons blijven voorzien van 'negatieve reisadviezen'.
Zoutkaartje
Diezelfde NS verdient overigens een eervolle vermelding, en wel vanwege het 'zoutkaartje' - een goedkoop treinkaartje waarmee men automobilisten de trein in wil lokken. Waarom dat kaartje nu precies zo heet is niet helemaal duidelijk - het zal wel te maken hebben met het strooizouttekort bij de 'zoutloketten' - maar het is zonder twijfel het mooiste nieuwe woord van deze winter.
Als de koude, barre winters een trend worden, zullen we er de komende jaren nog veel nieuwe winterwoorden bij krijgen. En misschien hebben we dan op een gegeven moment wel meer woorden voor 'sneeuw' dan de eskimo's. En zij, als alle poolsneeuw gesmolten is, meer woorden voor 'zonnebrand'.
(Met dank aan Ton den Boon)
Reacties
[Forum gesloten. Toch reageren? Stuur een mail naar de redactie.]
| Naam | Opmerking |
Teun van der P | dutchsnow = sneeuw in nederland (=oudnederlands) zie ook polor low, blizzard (vroeger oud-nederlands woord was: sneeuwstorm) |
Henk | Bespeur ik een contradictio in terminis? In de openingsalinea staat: "Ze beginnen bijna allemaal met een k en ze zijn stuk voor stuk niet geschikt voor publicatie." En vervolgens 'publiceert' u "krotsneeuw"? |
leo | snipsneeuw: ouder woord voor motsneeuw , werkwoord: snipsneeuwen |
Karel Pervoost | In het voormalige Nederlands Indie spreekt men over: Oetjang kapok |
Linda | @Rutger: Rasfare is inderdaad lawinegevaar. Echter, in de stad wordt het gebruikt om mensen te waarschuwen voor wat er van het dak af kan vallen. Meestal wordt dit aangegeven door schuine stokken, linten of soort van vlaggen. |
a.weterings | kennen jullie "snegel" een combinatie van regen en sneeuw. |
Emilio | Mijn opmerking is subtiel. Ik wilde even melden dat, nadat ik een langere periode in Canada heb verbracht, het woord 'Eskimo'een beetje een negative lading heeft. Officeel zijn de taalkundige het niet eens over de oospron van het woord. En de Eskimo#s zelf hebben in besprekingen het gebruik van Eskimo ook toegestaan. Maar om niemand op de tenen te trappen is het woord 'Inuit' politiek correcter. Eind jaren 80 is besloten dat Inuit niet maar een stam is, maar het verzamel woord voor de stammen in het noorden van het Amerikaanse continent. Dit even ter informatie. |
Luc Polfliet | Vndaag gehoord op radio "kwakkelsmelten": een trage dooi die egenlijk geen volledige dooi is. Uitspraak door Frank Deboosere of radio EEN (VRT) |
Louise | De laatste weken is mij een uitdrukking opgevallen, die ik eerder nooit (of nauwelijks) hoorde, namelijk 'ijs en weder dienende'. Ik hoor 'm nu bijna dagelijks! |
Cor Nelisse | Een leuke en informatieve column weer, deze Onze Taal-column. Alleen wil ik wel graag een (niet-talige) kanttekening plaatsen bij de lof die de NS hier krijgt toegezwaaid voor het 'zoutkaartje'. Want dat zoutkaartje is alleen geldig buiten de spits, tussen 9.00 en 16.00. De mensen die in deze winterse dagen tijdens de spits het huis uit moeten voor hun werk (waarschijnlijk toch wel het leeuwendeel) hebben er dus helemaal niets aan. |
Elles | Van mijn ouders leerde we dat het "gromt".Hetis Nauwelijks te zien.Het verschijnsel is voorafgaande aan de sneeuwbuien. |
qurie miltenburg | Mijn moeder uit west friesland gebruikt het werkwoord 'krokkelen' voor motsneeuwen |
Rutger | @Linda: 'rasfare' is toch gewoon 'lawinegevaar'? Ik associeer het meteen met verkeersborden waarop je stenen van een helling ziet rollen. |
Linda | Door de sneeuw hebben wij in Noorwegen nog een extra woord, welke wellicht in Nederland ook van belang gaat worden: "Rasfare". Schuin tegen gevels zie je de borden of palen die hiervoor waarschuwen. In feite betekent dit dat je onder een (meestal schuin) dak loopt met het risico dat sneeuw of ijspegels naar beneden vallen. In het ergste geval kan je daar ernstig hersenletsel van oplopen, dus wellicht een goed idee om hier een mooi Nederlands woord voor te bedenken? |
Janneke | Wij hebben het thuis bij die sneeuw die net lijkt op piepschuimballetjes (krotsneeuw?) altijd over snagel, een samenvoeging van sneeuw en hagel. |
Ben Kleissen | Mooie grote sneeuw noemen we in Ootmarsum ook wel "witte wiefkes". De witte wiefkes vleegt wier |