Vanaf mei 2008 verzorgt Onze Taal een wekelijkse column op Nu.nl. Via het columnarchief zijn alle columns terug te lezen. Hieronder de column van dinsdag 28 april 2009.
Zieke koppen in het nieuws
Ons aller einde nadert, als je de media moet geloven. "In ban hels virus", chocoladeletterde De Telegraaf afgelopen zondag. Diezelfde krant: "Catastrofe op de loer!" De Pers kopt bijna gretig: "Is dit dan dé pandemie?" Wij vragen ons af: is de varkensgriep "out of control", of grijpen de koppenmakers alleen maar iets te graag naar sensationele woorden?
Gisterenmiddag. Google Nieuws geeft vijfhonderd nauw verwante artikelen over de Mexicaanse griep. De helft ervan is feitelijk, maar op zich al angstaanjagend genoeg: "Meer dan honderd doden door varkensgriep in Mexico", "Wereldbank geeft Mexico lening wegens varkensgriep" en "Varkensgriep vermoed in 9 landen".
Sfeervoller
Sommige artikelen bieden achtergrondinformatie. "Griep lastig tegen te houden". "Grieppandemieën in de laatste honderd jaar". "Hoe herken je de varkensgriep", ook handig. Maar ook zulke informatie wordt snel wat sfeervoller gebracht: "Een onbekende cocktail van menselijke en dierlijke virussen". De nieuwe griep is een "smeulend vuurtje dat zó kan oplaaien". En wat gebeurt er dan? "Feestjes afgelast, restaurants, cafés en scholen dicht". Bereid je voor!
Het blijkt voor de meeste media toch erg aantrekkelijk om ook de wat feitelijker berichten van zo'n apocalyptisch sausje te voorzien. Daar heb je maar één woord voor nodig. Grabbel wat in een ton met 'angst', 'paniek', 'schrik' en 'alarm' en de lezers worden als vanzelf naar zo'n bericht getrokken, want dat is tenslotte het doel.
Out of control
Nieuwskoppen als de volgende zijn dan ook volop te vinden, en niet alleen in de 'populaire' pers: "Wereldwijde bezorgheid over varkensgriep", "Varkensgriep grijpt snel om zich heen", en uiteraard is daar ome Ab: "Osterhaus: snelle verspreiding Mexicaanse griep zorgwekkend".
Vervolgens ga je van "Mexico in de greep van de griep" makkelijk naar "Paniek varkensgriep slaat over naar Azië", "Wereld alert op varkensgriep", "Angst voor wereldwijde uitbraak varkensgriep" en "Globaal alarm over varkensgriep". En welja, "Varkensgriep out of control?", waarom niet?
SARS
Onder journalisten gonst het in zulke tijden van spanning en sensatie. Dat kan tot wat speculatieve artikelen leiden, wat je weer terugziet in de woordkeuze van de koppenmakers. Zou het na SARS en de vogelgriep dan toch eindelijk 'lukken' met die wereldwijde griepepidemie?
Of nee, pándemie. Dat woord is ook alweer heel snel na de eerste griepberichten opgedoken. Het heeft een magische klank en doet het daardoor uiteraard goed in de koppen. En ja, een kop is zo kort dat je daar de eventuele nuance (nog) niet in kwijt kunt.
Nuchter
Genuanceerd woordgebruik zoek je in elk geval in de nieuwskoppen dan ook vrijwel tevergeefs. Alleen het Nederlands Dagblad hield het op "Kans op grieppandemie is aanwezig" - oftewel: er kunnen een hoop mensen ziek worden, maar we zijn nog niet met z'n allen al bijna dood.
Gelukkig is al onderzocht dat we toch een nuchter volkje zijn: "Nederlanders niet in paniek om varkensgriep". Althans - dat was de eerste kop. Later op de middag dikten de meeste sites ook dat wat aan, met maar één woordje extra: "Nog geen paniek over varkensgriep in Nederland."
Reacties
[Forum gesloten. Toch reageren? Stuur een mail naar de redactie.]
| Naam | Opmerking |
André | "Paniekgriep" lijkt me een toepasselijk woord voor al die opgeklopte berichtgeving. |
r | zwijnestreek |
Marie | Sensationele woorden of niet, gister liep hier in Guadalajara (Mexico) nog niemand met een mondkapje, vandaag bijna iedereen. Universiteiten zijn toch écht gesloten, restaurants dan weer niet. Internationale studenten vliegen massaal naar huis, wij zijn immers de 'doelgroep'. Wat moet ik geloven? De media of wat ik zelf met mijn eigen ogen aanschouw? Ik weet het niet. Voorlopig blijf ik nog maar even en wellicht breng ik een bezoekje aan het strand. |
Cornelis Arhorn | Als je werk is verworden tot het overschrijven van proefdecreten van politici met de diepgang van een glaasje water, is het niet zo gek dat de krantenmakers zich uitleven. Gun ze dit verzetje. |
peer | http://zapruder.nl/portal/artikel/zwijnegriep_of_zwijnestreek/ |
Florian Cats | Hoe vaak is wel niet gebleken dat een virus zich op deze manier tot een dagelijks gespreksonderwerp ontwikkelt? Wel teleurstellend voor al het ander vreselijk leed dat nu op de achtergrond komt te staan. Zodoende blijkt wel weer de conceptualisering van de mens en de daarbij onze beperkte visie over de gevolgen van deze "pandemie". Zoals onze geschiedenis sporen heeft achtergelaten blijkt het erg moeilijk los te komen van angst en waan. |
agnes | Vanmorgen in de trein las ik in een van de gratis krantjes (Metro? de Pers?) dat er in Mexico reeds 100 mensen waren "omgekomen" door de nieuwe griep |
marja | de pers heeft geen vrijheid, helaas want de leugen regeert!! de pers maakt het nieuws niet, het nieuws wordt klakkeloos overgenomen door het instituut wat nieuws vrijgeeft. vrije nieuwsgaring wordt zelfs niet op prijs gesteld. |
erik | Deze ziekte heerst in de media, nadat daar eerst de crisis heerste! De huizenmarkt ligt op haar gat naar aanleiding van dit soort opgeflufte persberichten. Dezelfde media brandt politici als Wilders af. Geven we de pers niet teveel vrijheid? |
Ruud van Wijngaarden | De ziekte heerst vooralsnog vooral heel erg in de media, en lijkt daar ook bijzonder besmettelijk om zich heen te pandemeren. Mijn voorstel om de ziekte voortaan aan te duiden als 'varkouden' is vooralsnog nog niet met veel gejuich ontvangen. Ook Mexicnor lijkt het niet te gaan halen. |
marja | de cia zal er wel weer achter zitten, zoals gewoonlijk. |
marja | @marjn, ik kan mij wel in jouw stukje vinden. @mcamp, inderdaad ironisch als je beseft dat varkens voor islamieten onreine dieren zijn. ach het zal wel net als sars een storm in een glas water zijn. op de een of andere manier moeten wij in de ban van de angst blijven, als het geen vreemde ziekte is waar wij voor moeten huiveren dan is het wel de financiele crisis waar wij nu in gemanouvreerd zijn. je mag vooral geen tijd hebben om je een geen zorgen te maken over het een of ander. wie weet wat je zou kunnen ontdekken als alles peace en vree zou zijn. |
Mcamp | @ pjotr: het zal wel een beetje ironisch zijn als juist zij kwamen met het varkensgriep, aangezien de islam varkens als onrein ziet. |
pjotr | Hoe vinden de Arabische landen dit en hebben hun wetenschappers dit niet veroorzaakt i.v.m. nieuwe oorlogvoering? |
Mcamp | @Piet: staat er dan ergens vermeld over hoeveel landen het dan moet gaan. Nergens behalve dat het over de wereld verspreidt is. Het is nu al over ongeveer 10 landen of meer vermoedelijk verspreid. Het zal nooit alle landen treffen, anders is er nog nooit een echte pandemie op de wereld geweest! Overigens verstaan we de pest van (1347-1352) ook onder pandemie en die is alleen in Europa uitgebroken, dus het is een beetje een flexibel woord. nog een mooie stukje teks: "Zo hanteert een Amerikaans medisch lexicon een ruimere definitie van pandemie. Het beschrijft een pandemic als 'an epidemic (a sudden outbreak) that becomes very widespread and affects a whole region, a continent, or the world’. En ook Van Dale beschouwt een pandemie niet per se als iets wat wereldwijd optreedt en beschrijft pandemie als een ‘zich over een geheel land of continent verbreidende ziekte’." |
Piet | @Mcamp: Een pandemie is een epidemie op wereldwijde schaal. Dus zoek zelf voortaan ook even wat beter voordat je reageert! Enne...je moet niet alles geloven wat je leest/hoort! |
grietje | Erg grappig artikel! Typische nederlandse berichtgeving paniek zaaien met grote koppen. Ik woon in België en merk nu een heel groot verschil. Daar heeft de overheid gelijk een projectgroep opgezet met een viroloog. Deze viroloog bericht in alle media vanuit die projectgroep. Geen geschreeuw van verschillende "deskundigen" Dus geen verwarring wat er nu aan de hand is in het eigen land. En ook nog eens heel duidelijk over de situatie in de rest van de wereld. Gewoon zeggen: JA dit kan een pandemie worden maar dat ligt aan de ontwikkeling van de ziekte binnen nu en 1 week. Er is incubatie tijd. Het is erger en anders dan SARS of kippengriep. We stellen nu e.e.a ingang om onze bevolking te beschermen. Ook is er veel berichtgeving over de stappen van de europesche unie. In Nederland zijn dat de kleine berichtjes en roepen de kranten, journaals en internetpagina's meer met paniek woorden. Dus mensen misschien eens bij onze zuider buren mee kijken! Geeft veel meer vertrouwen... |
Marjn | Volgens mij hopen al die virologen dat er einelijkiets uitbreekt. Kijk maar naar die verlekkerdende koppen van die virologen als ze het hebben over een wereldwijde epidemie. Hoeveel mensen sterven er dagelijks aan allerlei ziekten en ook aan de gewone griep. 100 mensen door in Mexico in een stad van 20 miljoen mensen en de ANGST regeert weer. Denk aan enkele jaren geleden aan SARS, ook toen zou de wereldbevolking ten onder gaan, het was zo besmettelijk, echter opeens was het over nu heeft niemand het er nog over. Volgens mij worden door virologen soms wat virussen in dichtbevolkte delen "gedropt" hopende op een uitbraak. |
Dave | Geweldig grappig dat net nu.nl een artikel over koppen van u overneemt. Zelf hebben ze een koppenklopper in dienst, die met een een ouderweste angstgarde elke kop opklopt tot een smeuige substantie. |
Mcamp | Overigens is het misschien wel handig om betekenissen van woorden op te zoeken als je ze niet snapt. Hier een voorbeeld voor Pandemie:"Een pandemie is een grootschalige infectie met een virus van een onbekend type waarvan geen vaccin voorradig is" Nu is alleen de vraag wat grootschalig is. 2000 vind ik toch vrij grootschalig, dus misschien zitten we al in een pandemie. Dus denk voortaan iets meer na over een stuk wanneer je het schrijft. Zoek ook even wat feiten op want nu schrijf je misschien net zo een slecht stuk als de mensen die je loopt af te kraken. |
Mcamp | Een beetje nuchter persoon kan bedenken dat er misschien nog wel veel en veel meer achtergehouden kan worden. Het is in Mexico begonnen daar zouden 1600 mensen ziek zijn, dat betekent dat die mensen alle buitenlanders hebben besmet. Dus dat betekent dat 1 op de 100 van deze Mexicanen een buitenlander in het gezicht heeft gehoest/geademt. Dit is een vrij groot getal. Het is logischer als het eerder 1 op de 1000 zou zijn. Wat betekent dat er veel en veel meer mensen in Mexico ziek zouden zijn. Als het er 1600 zijn waarom hebben ze dan zoveel buitenlanders ziek gemaakt en relatief gezien zo weinig landgenoten. Ook las ik dat ze in Amerika bezig waren met een anti middel, alleen wordt er niet bij verteld dat het maanden en maanden kan duren voordat ze kunnen beginnen met de productie op groten schaal. Overigens wordt er bij een negatief reisadvies geen geld uitgekeerd. ook niet bij een annuleringsverzekering. Alleen bij een reisverbod misschien iets door de calamiteiten dienst. |
Thomas | Ab Osterhaus is een verkeerd boegbeeld. De schrijver van bovenmstaande heeft blijkbaar Pauw & Witteman van maandagavond gemist. Daar zat Roel Coutinho, de rust zelve. Op vrijwel elke vraag hoe erg het nu eigenlijk wel was, antwoordde hij: In Nederland (nog) niets aan de hand. Op elke vraag of preventieve maatregelen effectief zijn (b.v. Tamiflu gaan slikken of door een bak desinfecterend middel lopen): niets aan te doen. Prima man. |
liesbeth | Ik ga op 6 juni naar mexico. Als er geen negatief reisadvies komt tenminste. Het zal heus erg zijn, maar ik vind niet dat we de realiteit uit het oog moeten verliezen. Ik geloof dat alles een beetje overtrokken en sensationeel wordt gebracht in de bladen. Voor iedereen die net zoals ik nog naar mexico gaat: kijk even op www.lcr.nl daar wordt tot nu toe nog wel de meest nuchtere versie over de varkensgriep weergegeven. |
Odd | Prachtig stuk, bedankt :):):) |










