Vanaf mei 2008 verzorgt Onze Taal een wekelijkse column op Nu.nl. Via het columnarchief zijn alle columns terug te lezen. Hieronder de column van dinsdag 13 oktober 2009.
Als het aan de kat lag ...
"Als het aan de kat lag, kocht ze Whiskas." Je zou ze de kost moeten geven, de mensen die dachten dat 'ze' op 'het vrouwtje' sloeg, het baasje van de kat: die liep ook de hele tijd door het beeld. Maar nee, 'ze' was de kat zelf. Wás. Want sinds kort is het: "Als het aan de kat lag ... Whiskas."
Dat klonk wel even kaal toen laatst die nieuwe Whiskasreclame op tv kwam. Waar was dat 'kocht ze' ineens gebleven? Was er iets mis met het filmpje? Deed de tv raar? Nee - het was echt verdwenen.
Gesteriliseerd
Waarom zou die klassieke slogan veranderd zijn? Misschien wel omdat mensen vonden dat een kat niks kan kopen (en dat sommigen dáárdoor dachten dat 'ze' het vrouwtje was). Maar het kan er ook heel goed mee te maken hebben dat een kat misschien wel niet per definitie een 'zij' is.
En inderdaad. Hoewel in het Duits 'die Katze' vrouwelijk is, kun je dat niet zomaar doortrekken naar taal. Zo staat in het Groene Boekje bij 'kat' alleen maar "kat, de" - zonder de (v.) van vrouwelijk, en dus mag het ook een 'hij' zijn. En wat hebben ze met de poes gedaan? Ja hoor, ook gesteriliseerd tot "de". Alleen de kater is nog mannelijk: "kater, de (m.)".
Koe
Als je Minoes, Lotje of Gaia niet tot een dametje verheft, hoef je dus helemaal geen 'zij' te zeggen. Dat is goed nieuws voor mensen die alle dieren 'hij' noemen, en dat zijn er veel. Over een koe wordt rustig gezegd: 'Hij staat in de wei', en over een schaap: 'Hij heeft lammetjes.' En dat terwijl een schaap onzijdig is en een koe nota bene vrouwelijk.
Kortom, die woordgeslachtvermeldingen lijken nogal ver van de praktijk te staan. Dat is niet alleen bij dieren zo. In Onze Taal wordt deze maand de vraag beantwoord of je zou moeten zeggen 'Hilke liep naar de wasmachine en zette haar aan.' Niet echt de meest natuurlijke formulering, dachten wij.
Wasmachine
Maar toch is die wasmachine een 'haar', als je tenminste afgaat op de woordenboeken wasmachine. Alleen - er is geen kip (m/v) die dat zou zeggen. Je zet 'hem' aan, niet 'haar'.
Zien we hier de doodsstrijd van het woordgeslacht? Nou, nee. Want op andere plekken duiken een heleboel vrouwelijke woorden op die dat volgens de regels eigenlijk helemaal niet zijn.
Haarziekte
Bijvoorbeeld: "Het Parool feliciteert de rest van Nederland met haar nieuwe krant." Of: "Openbaar Ministerie kiest architect voor haar nieuwe huisvesting." Taalliefhebbers noemen dit wel de 'haarziekte': het gebruik van 'haar' in plaats van 'zijn' neemt volgens hen epidemische vormen aan.
Waarom gebeurt dat? Het moet iets te maken hebben met dat 'haar' een beetje verheven klinkt: de lezer voelt dat erover nagedacht is, en dat is vast altijd netter dan zomaar wat zeggen. Het is dus typisch iets uit de schrijftaal. En er zijn veel mensen die een (niet bestaande) regel in hun hoofd hebben dat alle instellingen, bedrijven, landen en steden vrouwelijk zijn.
Koppig
Hoelang is het nog vol te houden om in zulke gevallen koppig 'zijn' te adviseren? Als het systeem verandert, dan beschouwt een volgende generatie taaladviseurs die haarziekte helemaal niet meer als ziekte.
Wij doen voorlopig dapper ons best om die ziekte te genezen. En toch zou het heel goed kunnen dat over een halve eeuw Whiskas 'haar' producten aan de kat brengt - als het aan 'hem' ligt. Zonder dat daar nog een kip naar kraait.
Reacties
[Forum gesloten. Toch reageren? Stuur een mail naar de redactie.]
| Naam | Opmerking |
Onze Taal | @o.a. Diederik en Claudia: Er is een verschil tussen Nederland en Vlaanderen. Als je als Nederlander hoort: 'Ik zet ze aan', denk je dat er een meervoud bedoeld is. Dat valt sommigen van ons (Nederlanders dus) weleens op als we op de Belgische tv de ondertiteling van een buitenlandse film volgen. Wel kun je in (delen van) Nederland 'ze' als lijdend voorwerp gebruiken om naar één vrouw/meisje te verwijzen, al vindt niet iedereen dat fraai. 'Heb jij Claudia gezien? Ja, ik zag ze net nog lopen.' |
Edwin | Voor Corry. Verwijzen naar een andere taal kan nooit kwaad, maar je moet wel correct zijn. "Ship" is in het Engels wel degelijk vrouwelijk, net zoals - dacht ik toch - alle vrouwelijke personen en dieren. Het Engels kent, zoals het Nederlands, DRIE geslachtsvormen voor woorden: vrouwelijk, mannelijk & neutraal! |
annelies | Even reageren op Thérèse w.b. het 'te pas en te onpas' gebruik van lidwoorden, zie: de Blokker of de Albert Heyn. Je hebt het toch ook over de Bijenkorf, de Spar, daar laat je het lidwoord nooit bij weg, dus er is alles te zeggen voor de eerste voorbeelden. Op tv en in de krant staat er dan wel bij waar 'de' AH zich bevindt. |
Thérèse | Tja, zijn of haar! Je hoort wel eens zeggen "voor de kat z'n viool" als je eigenlijk het drieletterwoord zou willen gebruiken maar dat niet netjes vindt. Mijn broer beweert dat je dan voor de kat "haar" viool moet zeggen omdat het drieletterwoord wel heel duidelijk suggereert dat er hier een "poes" bedoeld wordt en geen kater. Overigens zou het Openbaar Ministerie ook een architect kunnen kiezen voor "de" nieuwe huisvesting. Wat ook epidemische vormen aanneemt is het te pas en te onpas gebruik van lidwoorden. Zoals "ik ga even naar DE Blokker" of DE Albert Heijn. Daar kan ik echt niet aan wennen maar zelfs in het journaal zegt men dat er een overval was bij "DE" Albert Heijn. Of er één speciale Albert H. is. Mijn buurman ging laatst een boek kopen bij "DE" Donner. Een rilling liep over m'n rug. Tja, als taal niet je ding is (grrrr) zal het je allemaal worst zijn (of "een" worst zijn; hoor je ook wel). Nou, gegroet. Genoeg geouweneeld. |
Corry | Wat een onzin "mannelijk" of "vrouwelijk"! Maak alles "neutraal", net als in het Engels dat voorkomt een hoop problemen en ergernissen! |
Hub. Pittie | Minstens zo ergerlijk is het misbruik van "wiens". Kennelijk denken velen dat "wiens" een meervoudsvorm is. De meervoudsvorm hiervan is echter "wier", evenals de vrouwelijke pendant. Als ik niet helemaal zeker ben van het woordgeslacht, gebruik ik de omschrijving "waarvan de/het..." of "van wie de/het...) |
C. Rosier-Vervloet | Ik heb een grondige hekel aan die haarziekte. Luister maar eens naar een Kamerdebat. Alle Kamerleden (en de ministers net zo goed) zeggen bij voorbeeld: het kabinet en haar besluiten. Vreselijk! |
Dick van Zijderveld | 'Haar' als bezittelijk voornaamwoord bij onzijdige woorden is slecht Nederlands. Het maakt de indruk van iemand die deftig wil doen en zegt: 'Daar heeft je hem'. Het zou overigens wel handig zijn als woordenlijsten en woordenboeken niet het woordgeslacht consequent zouden aangeven, in plaats van (het mij enigszins kinderlijk aandoende) onderscheid tussen 'de-' en 'het-woorden'. |
es | Is het daarentegen niet wonderlijk dat de vrouwelijke beroepen vermannelijken, zoals: directrice (is nu) directeur. Een lerares mag je tegenwoordig ook leraar noemen. |
Claudia | Wasmachine: Waarom zeg je niet gewoon 'Ik zet ZE aan'? Haarziekte: Ik denk dat de strijd tegen de haarziekte vechten tegen de bierkaai is en dat de haarziekte de nieuwe 'haarmode' zal worden.Voorlopig heb ikzelf de strijdbijl nog niet begraven, maar ik denk dat er weinig hoop is. |
A. de Ronde | Ooit er wel eens over gefilosofeerd dat 'haar', een vrouwelijk woord is, dat geassocieerd kan worden met alles wat vrouwelijk is? Zoals: je gevoel laten spreken en je in je woorden verbonden laten weten met je doelgroep. Je schept zo een emotionele band. Past wel in dit tijdperk van zoveel aandacht voor spiritualiteit, nietwaar? Je kunt het vergelijken met de emotionele waarde van het Nederlandse verkleinwoord, waarmee 'iets liefs'wordt uitgedrukt (paardje- o wat schattig-, terwijl deze echt niet klein is). Nederland wordt gevoeliger?! |
Hans Gruijters | Volgens mij is sprake van een ziekte als er sprake is van ten opzichte van gezond afwijkend functioneren. Volgens de ook door mij toegepaste dialect-bepaling van het geslacht, die inderdaad in nagenoeg alle gevallen werkt, is het geslacht van woorden als vennootschap, maatschap, vereniging, stichting, bank, maatschappij, school vrouwelijk en is de verwijzing met haar dus gewoon goed, gezond dus. Maar het algemeen toepassen van haar is niet correct. Bond en bedrijf bijvoorbeeld zijn volgens mij mannelijk en het Ministerie bijvoorbeeld is onzijdig en in die gevallen past dus zijn. Ik besef dat het voor veel mensen lastig is om het geslacht van een woord te bepalen, maar dat mag toch geen reden zijn om "gezond" gedrag als een ziekte te definiëren? |
Edwin | Voor Willem-Jan Frijling: wat uw leraar Duits ervan vindt, weet ik niet. Maar u slaat de bal duidelijk naast het doel! Individuele steden zijn in het Nederlands "NEUTRAAL", dus noch mannelijk noch vrouwelijk. Het Amsterdam, het Brugge, het Antwerpen, het Den Haag enz. En het woordje "stad" is naar believen vrouwelijk of mannelijk (dat hangt wellicht af van de vorm ervan?). |
Edwin | Raadseltje: wat is het genus van "van Dale woordenboek"? Volgens mij is het neutraal, want het is "het" woordenboek. Maar "van Dale" zelf vindt zichzelf extreem vrouwelijk, in zijn/haar publiciteit schrijft het bedrijf (ook een neutraal woord) immers: "Van Dale heeft haar producten ...". En ik maar geloven dat "van Dale" een man was, foei! Als het standaardwoordenboek van de Nederlandse taal zelf voor verwarring zorgt, wat zouden wij ons dan nog bekommeren om het geslacht van woorden? Overigens wist ik niet dat "haar" eetbaar is, cfr. de opmerking van Kid de Winter dat "haar lekker is". Leuke discussie en aandachtspunten die hier opduiken, ik kom hier binnenkort nog wel eens rondsnuffelen. Toch nog eentje, als reactie op Gé Tol: er is helemaal géén voorkeurvorm, wél drie evenwaardige vormen: de vrouwelijke (haar), de mannelijke (zijn) en de neutrale (zijn). Of vindt u dat "fabriek", "industrie" en "belasting" ook allemaal "uitgesproken vrouwelijke vormen" vertonen, want dat is wel de consequentie van uw stelling. |
Frans Denissen | "We zouden dan ook kunnen afspreken naar alle zelfstandige naamwoorden met hij, hem en zijn te verwijzen, behalve wanneer er (duidelijk) sprake is van vrouwelijk geslacht in biologische zin," schrijft Huub, die ook niet schijnt te beseffen dat voor minstens één derde van de Nederlandstaligen het onderscheid tussen m. en v. nog springlevend is. Verwijst hij voor zichzelf dan naar een woord als "de wetenschap" met "hij"? En naar een woord als "fysica", dat in zijn eindletter nog steeds zijn vrouwelijke oorsprong draagt? |
Henk Proeme | Ooit heb ik gedacht dat het ging om een vrouw in het uitgeversvak als ik weer eens in de pers las over een uitgeefster. Achteraf ging het in al die gevallen om een organisatie en niet om een vrouw terwijl zelfs de uitgeverij Manteau "hij" was (als ik me niet erg vergis). Ik wil niet suggereren dat de "haarziekte" hierop teruggaat, maar dat gebruik van "uitgeefster" ken ik al minstens 50 jaar. Het is dus bepaald niet nieuw instellingen te behandelen als vrouwelijk, al neemt de "verharing" wel duidelijk toe. Ik moet bekennen dat ik er aardig aan begin te wennen waar het instellingen betreft, maar niet als het om landen gaat: in "Frankrijk roept zijn/haar ambassadeur terug" is voor mij "zijn" de enige moeglijkheid. |
Emmy | Het is heel begrijpelijk dat mensen zo'n fout maken. Immers, als je zegt "de vereniging en zijn leden" is het ook weer niet goed. Wij weten (behalve als je Brabander bent) toch helemaal niets meer van mannelijke en vrouwelijke woorden als het niet om mensen of dieren gaat? Eigenlijk zou het woordgeslacht bij de-woorden helemaal afgeschaft moeten worden (behalve bij mensen en dieren natuurlijk). Ik heb begrepen dat dat bij voorwerpen al zo is, waarom bij abstracte begrippen dan niet? We moeten toch een tekst kunnen schrijven zonder drie keer per zin het woordenboek te moeten raadplegen voor het geslacht? Vroeger had het zin, toen leefden de naamvallen nog en kon je het beredeneren. Het is gewoon de volgende stap in de taalontwikkeling. Of zouden voorstanders van het behoud van mannelijk en vrouwelijk ook de naamvallen terug willen hebben? We zouden dan een referendum kunnen houden of je in zo'n geval 'hem/zijn' of 'haar' moet zeggen, maar dus wel voor alle woorden gelijk. |
jaap hoffmann | Niet alleen een haarziekte teistert de Nederlandse taal. Ook plek moet zijn plaats weten! Je komt het overal tegen: in het weerbericht: ”op sommige plekken kan een buitje vallen” in de krant, maar ook in uw inleiding! terwijl er plaats zou moeten of kunnen staan. Enfin het is een plekkerig virus. |
els | Leuk artikel. Alleen een tikje te Noordhollands. In Vlaanderen zijn koeien nog steeds vrouwelijk bijvoorbeeld. Sinds wanneer geven mannelijke dieren melk? Die geslachtswissel is volgens mij van een heel ander niveau dan de 'verharing' van instellingen en dies meer. Hoewel grammaticaal niet correct, is de 'verharing' nog te begrijpen. Ervaren we organisaties - in de meest ruime betekenis van het woord - niet vaak als vrouwelijk? Zodra een woord enigszins abstract aanvoelt, lijken onze hersenen te denken: 'vrouwelijk'. Dat neemt niet weg dat ik pleit om het grammaticale geslacht te respecteren en 'zijn' te zeggen als ik naar een onzijdig of mannelijk woord verwijs. Maar welke verklaring hebben Nederlanders voor die mannelijke koeien? Iemand? |
Kid de Winter | Wat nou haarziekte? Haar is fijn, haar is lekker. Ik vind het vaak veel mooier klinken/staan dan zijn. Lekker puh. |
Piet Verkruijsse | Het curieuze van de haar-ziekte is dat iedereen ineens weet dat steden en landen onzijdig zijn zodra er een lidwoord bij te pas komt: Het Amsterdam van vroeger; Het Nederland van voor de Oorlog. |
Paule | Gebrek aan taalkennis, slordig taalgebruik of bewuste (trendy) keuze? Mij stoort het enorm dat men zomaar een loopje neemt met het woordgeslacht. Laten we aub de taalregels volgen, anders wordt het pure chaos. Een taal mag leven, maar fouten tolereren en er zelfs een trendy etiket op kleven vind ik totaal onverantwoord. |
Gé Tol | De ziekte begint de vorm aan te nemen van een zware psychische stoornis. Want we lezen zelfs al: het stadion en haar bezoekers. Krankzinnig. Volgens mijn informatie gebruiken we bij voorkeur de mannelijke vorm, behalve wanneer het om uitgesproken vrouwelijke termen gaat. |
marc janse | We blijven 'zijn' adviseren tot de patiënt genezen is. Als boven de Moerdijk de koe van geslacht is veranderd, blijft ze niettemin een vrouwelijk dier. Het dier is dan weer... Nee, aan dergelijke essentiële zaken mag niemand raken of hij dan wel zij krijgt de pest. Ik sluit me graag aan bij die mensen die in dit forum pleiten voor opwaardering van het taalonderwijs. En bij de taalraadsman van de VRT die juist nog onderscheidt van fout, met andere woorden, ja! er bestaan nog taalfouten. En nee, we hoeven die niet te tolereren. En ja! een beetje moeite doen om bij twijfel het geslacht op te zoeken in plaats van er lukraak met de pet naar te gooien. Kom ik zo'n patient tegen, dan stuur ik hem meestal volgend bericht: "Geachte, ik heb in bovenstaande zin gezocht naar een vrouwelijk substantief waarmee u met haar schijnt te verwijzen. Toen ik het na vijf minuten niet gevonden heb, hield ik de rest van uw epistel voor bekeken'. |
Willem-Jan Frijling | We zijn nog lang niet toe aan de "geslachtloze" taal zoals in de angel-saksische landen. Laat het Groene Boekje gewoon weer de m/v aanduidingen aangeven. Een stad is inderdaad in het Nederlands vrouwelijk. Daar had ik begin jaren 60 vorige eeuw al ruzie over met mijn leraar Duits. |
Cor van der Hoeven | Van die 'haarziekte' krijg ik haarpijn. Dat 'haar' klinkt inderdaad nogal bekakt, maar wordt volgens mij vooral gebruikt, omdat men het taalkundig geslacht van een woord niet kent en daarom een soort hypercorrectie toepast. 'Haar' klinkt immers deftiger dan 'zijn'. Ik ben er voorstander van om, ongeacht het taalkundig geslacht van een woord, altijd 'zijn' te gebruiken. Want het is nogal lastig en onzinnig om steeds in een woordenboek naar het geslacht van een woord te moeten zoeken. Ik denk dat zelfs taalkundigen het regelmatig moeten opzoeken. Het is immers gewoon niet te onthouden, omdat onze taal geen bijpassende lidwoorden kent, zoals in het Frans en in het Duits wel het geval is. Alleen naar echte 'vrouwelijke woorden': vrouw, meisje, moeder, wijf (en alle wijfjes in de dierenwereld) en die met een vrouwelijke uitgang: kunstenares, directrice, kokkin, diëtiste (voor zover we die woorden nog mogen gebruiken...) zouden we nog moeten verwijzen met 'haar'. En uiteraard ook als bijvoorbeeld de bakker een vrouw is. |
Carolien Schippers | Decennia geleden heeft een pater, Gerlach Royen, deze ziekte bij zwakke taalgebruikers al onderkend. Die ziekte valt alleen te genezen door degelijk taalonderwijs. Ik ben er niet van overtuigd dat Onze Taal daartoe aanspoort. Het heeft het maar over taalverandering. Misschien mogen we over vijftig jaar wel schrijven: "Frank Jansen en haar ploeg hadden een vooruitziende blik". |
Jurriaan Nijkerk | Met studie heb ik kennis genomen van de reactie van Peter Ronkes Agerbeek: 'Het is mij al tijden onduidelijk waarom veel mensen niet de moeite nemen in het WOORDENBOEK het geslacht van een woord OP TE ZOEKEN.' Hoewel hij (c.q. het-haar-deze) ongetwijfeld een innemend persoon zal zijn, lijkt hij (ut-dat-um) mij een zeer vermoeiende gesprekspartner. ;-) |
Hans | Ik erger me al heel lang aan die 'haarziekte', vooral in mijn werk als ambtenaar. Ik heb echter niet het idee dat het om 'verheven' taalgebruik gaat. Het is volgens mij meer een kwestie van 'politiek correct' willen zijn, onder invloed van emancipatiebewegingen: vooral niet alles met 'hij' of 'hem' aanduiden! |
Ben Schattenberg | Ja, verharing is irritant (ook van katten, maar dat is een ander verhaal). Het is echter niet iets nieuws. Mijn muziekjuf deed het twintig jaar geleden al, de godsdienstleraar van mijn moeder vijftig jaar geleden al. Ik denk dat het bij een bepaalde groep net-niet-hoogopgeleiden wannabe-intellectuelen met een hoog klok-en-klepelgehalte al heel lang schering en inslag is. |
lode | Het is alleen een gebrek aan kennis van het Nederlands ondersteund door taalslordigheid en gebrek aan fierheid. |
Carlos Collage | In mijn aanvoelen is "kat" wel degelijk vrouwelijk. Ik krijg dan ook nooit "hij" over mijn lippen als ik het over een kat heb. En evengoed is "hond" voor mij steeds mannelijk. Mijn dialect helpt mij daar (onbewust) bij: 'un katte', 'nen (h)ond'. En bij onzijdig vervalt de eind-n: 'u kind'. (Of waarvoor dialecten nuttig kunnen zijn). En wat "wasmachine" betreft: hier treft u wel degelijk iemand aan die "haar", of wel vaker "ze" aan- of uitzet. Ik ben toch geen unicum neem ik aan? PS: hoe om te gaan met eigenlijk vrouwelijke begrippen die onzijdig blijken te zijn: 'dat mens', 'dat wijf' (dames: sorry; het is ongewild dat het hier over vrouwen gaat: dat komt zo spontaan in mij op.) |
Reinier Post | De kwalificatie "verheven" lijkt me minder correct dan "abstract": verharing wordt toegepast op abstracties, i.h.b. namen voor groepen mensen, al denk ik dat ook namen van groepen dieren (roedel, kudde enz.) en misschien zelfs willekeurige groepen (bos, stapel) verhaard worden. |
leen van paemel | In Vlaanderen wordt, zeker wat dieren betreft, wel meer rekening gehouden met het geslacht. Misschien heeft de haar-trend te maken met de emancipatie en de grotere deelname van vrouwen aan het openbare leven en verwijst 'zijn' te expliciet naar oude, door mannen opgestelde grammaticaregels: als je het geslacht niet kent, zal het wel een man zijn! |
Reinier Post | Ik vraag me sterk af hoe veel mensen van een koe zeggen: Hij staat in de wei. Wel: Die staat in de wei. Oook: Staat-ie in de wei? - maar is is dat niet ook 'die' en geen 'hij? Er lijkt me dus sprake van verdiening, niet van verhemming. |
Edwin | Een aspect dat hier nauwelijks aan bod komt is dat het Nederlands drie (3) geslachtsvormen voor woorden heeft (zoals het Engels, maar in tegenstelling tot het Frans bijvoorbeeld). Ook komt niet aan bod dat - zeker in België - de "haarziekte" vaak terug te voeren is op het woordgeslacht in het Frans. Het is immers "la" Belgique. Maar landen en steden zijn in het Nederlands niet vrouwelijk of mannelijk, maar - meestal - neutraal ("het" dus) - zoals ook in het Engels! En het bezittelijk voornaamwoord van een neutraal woord is ook neutraal, nl. "zijn". Overigens, waarom moet ik "Hij staat in de wei" normaal vinden voor een koe en zal iedereen mij uitlachen als ik zeg "Zij staat bronstig" over die stier in de wei ernaast? En nu we toch bezig zijn, waarom zouden we nog een "g" schrijven in energie? De meesten spreken toch over enersjie, dus laten we dat dan ook maar zo schrijven! Kortom, laten we pleiten voor het overboord gooien van alle regels (grammatica en spelling). En dan maar klagen dat buitenlanders het zo moeilijk vinden om Nederlands te leren? |
Mark | Ik vraag me af of het woordgeslacht ook gevolgen heeft voor voornaamwoorden. In de inleiding van de column staat bijvoorbeeld "...het baasje van de kat: die liep ook de hele tijd door het beeld". "Die" verwijst overduidelijk naar het onzijdige" baasje". Is "dat" niet correcter? Ander voorbeeld. "Het meisje kwam in beweging. Ze/Het liep recht op mij af." Wat is juist? "Het meisje en haar nieuwe fiets" klinkt een stuk beter dan "Het meisje en zijn nieuwe fiets". Zijn de "geslachtsregels" m.b.t. bezittelijk voornaamwoorden anders dan m.b.t. andere voornaamwoorden? |
Thisbe | De le en la's van de Franse les staan voor velen misschien voor vervlogen kennis. Daarbij: 'haar' kun je ongestraft gebruiken. Zet je een keer 'zijn' als persoonlijk voornaamwoord in bijvoorbeeld een advertentie dan krijg je brieven van emancipatiebewegingen en anti-discriminatiebureaus. Dus hebben we zo'n 'hij-en-zijn'-trauma opgelopen dat we voor de zekerheid ook alle zelfstandige naamwoorden vervrouwelijken. Dat scheelt weer een boete, mocht je toch fout zitten. Ik ben maar een taal-leek, toch neem ik wel de moeite om het (zo) goed (mogelijk) te doen. Maar 't is best moeilijk! |
Carin | En zo nemen de vrouwen langzaam de wereld over... |
Peter Ronkes Agerbeek | Verademend, dit artikel. Het is mij al tijden onduidelijk waarom veel mensen niet de moeite nemen in het woordenboek het geslacht van een woord op te zoeken. Overigens vind ik 'hem' voor wasmachine ook erg merkwaardig. Daar lijkt me 'die' meer gepast. Peter Ronkes Agerbeek |
WILLEMwoordwerk | Bedankt, Martien van Geffen: dankzij jou weet ik nu dat deze regel ook in het Brabants opgaat. Ik doe nl. altijd precies hetzelfde met het Limburgs; erg handig. Overigens zijn er m.i. veel ergere taalergernissen dan die 'haarziekte' (die mij nog niet was opgevallen). Zoals inderdaad het helaas allang ingeburgerde 'hun hebben' en wat te denken van het vaak consequent onjuiste gebruik van aanwijzend voornaamwoorden en zelfs lidwoorden: die meisje, dat winkel, de huis... Echt, ze zeggen het! (en niet alleen taalzwakken, ook bij het bekijken van bv. het Journaal zitten wij dagelijks bestraffend op de bank: 'die!', 'de!' enz. te roepen...) |
olivier | Haarziekte is ernstig. Treft vooral de wat dommige, geborneerde taalgebruiker. De het-haar versie van deze aandoening zou eigenlijk dodelijk moeten zijn. "Het kabinet en haar plannen." Gruwel! Wel vermakelijk om hier weer eens iets ontroerends te lezen als "Als veel mensen een regel in hun hoofd hebben, dan bestáát die regel." In dit verband zou ik iedereen willen vragen om heel hard te denken dat Nederland wereldkampioen voetbal wordt in Zuid-Afrika. |
julius | De haarziekte is géén ziekte (sorry, te haastig getypt). |
julius | De haarziekte is ziekte. Als veel mensen een regel in hun hoofd hebben, dan bestáát die regel. Hij is ook onderzocht en beschreven, maar heeft helaas de schoolboeken en de officiële grammatica nooit gehaald. |
Pieter | Ik vrees dat de haarziekte ongeneeslijk zal blijken te zijn. Minstens zo erg vind ik de teloorgang van de meervouds-n, wat leidt tot lelijke woorden als 'keuses' en 'ziektes'; gruwelijk en niet om aan te horen. |
Diederik | De fout is ook dat naar vrouwelijke woorden (machine) met 'haar' zou moeetn verwezen worden, dit is onzin. Haar geldt alleen voor personen, naar zaken wordt met het minder beklemtoonde "ze" verwezen. De wasmachine, zet ze eens aan. De tafel, kun je ze even optillen? De deur, doe ze eens open? Doe haar eens open is belachelijk, idem voor de andere voorbeeldjes. |
Sarah | Ik erger me ook regelmatig aan het te pas en te onpas gebruiken van "haar" en ben dus zeer verheugd dat Onze Taal deze "haarziekte" ook opgevallen is. Ga a.u.b. door met het genezen en uitroeien van deze irritante en besmettelijke ziekte! |
Onze Taal | @Edith: Die regel geldt alleen voor woorden op '-ie' die het lidwoord 'de' krijgen. Omdat het 'het ministerie' is, is dit woord onzijdig. (En om het ingewikkeld te maken: het is wel 'het jochie' en 'het schoffie', beide op '-ie' en het-woorden, maar je verwijst ernaar met 'hij' en 'zijn', omdat het om personen gaat.) |
Sara | haha, ik heb ook die regel in mijn hoofd dat organisaties en organisatie-organen altijd vrouwelijk zijn.... hoe kom ik daar dan bij? hebben leraren ooit tegen me gelogen? |
Marieke | Fantastische column! |
Edith | Zijn woorden op -ie, waaronder dus ministerie, niet in beginsel vrouwelijk? |
Frans | Misschien verdwijnt de "haarziekte" als we weer kunnen spreken van "Zijne Majesteit" i.p.v. "Hare Majesteit"? |
Huub | Stilzwijgend wordt er meestal van uitgegaan dat het Nederlands drie grammaticale geslachten (genera) zou hebben, terwijl er dat eigenlijk al eeuwen nog maar twee zijn. Het mannelijk en vrouwelijk zijn samengevallen in één categorie, de de-woorden, en daarnaast zijn er de het-woorden. Het onderscheid mannelijk-vrouwelijk is voor de Nederlandse grammatica dus eigenlijk onzin, of op z'n minst een anachronisme. We zouden dan ook kunnen afspreken naar alle zelfstandige naamwoorden met hij, hem en zijn te verwijzen, behalve wanneer er (duidelijk) sprake is van vrouwelijk geslacht in biologische zin. Dat lijkt mij een logische en transparante regel. |
Eltje Dijkema | Nu we het toch over bezittelijke voornaamwoorden hebben kunnen we misschien aandacht besteden over het veelvuldig gebruik van "hun". Ik hoor vaak: hun hebben.... en meer van dit soort uitspraken. Ook wanneer het "hen" moet zijn hoor ik vaak HUN. Mvg E Dijkema Almere |
Arno | De slogan is uit het Duits vertaald: "Katzen würden Whiskas Kaufen", dus ze slaat op de kat |
Kevin | Ik wist altijd dat het over de kat ging met ze. Misschien omdat wij in ons taalgebruik 'Als het aan' regelmatig gebruiken. Dit duidt voor mij namelijk aan dat alles wat na de comma komt op de kat van toepassing is. Tenzij natuurlijk een andere persoon wordt aangeduidt. |
Martien van Geffen | Hallo redactie, Ik erger me groen en geel aan die algemene "verhemming" van dieren en "verhaaring" van woorden die niet vrouwelijk zijn. Ikzelf gebruik het Brabants dialect om te zien of een woord mannelijk of vrouwelijk is. Un bank, un vrouw tegenover unnu stoel, unne mens. Zo is voor mij wasmachine duidelijk vrouwelijk, want un machine. Deze methode werkt in 95% van de gevallen. Groet, Martien van Geffen |
jo | Grappig dit. Ook Pampers kan er wat van; in hun nieuwsbrieven refereren zij altijd aan baby's met 'haar'. Apart. Mijn zoontje voelt zich dan ook zwaar benadeeld :-) Kunnen jullie ook een keer een column wijden aan het vreselijke 'soort van'? Iedereen zegt het, maar het is geen Nederlands! Bedankt! |
Martijn | Wij dachten thuis ook dat "ze" op het baasje van de poes sloeg. Wij persifleerden daarom: Als het aan de kat lag, VRAT ze Whiskas. |