Verengelsing

Er zijn de afgelopen decennia steeds meer Engelse woorden in onze taal terechtgekomen. Bovendien wordt de Engelse taal steeds vaker gebruikt in het bedrijfsleven en in het onderwijs. Dit dossier biedt een overzicht van de verschillende vormen van Engelse invloed, en van de meningen daarover.

Geschiedenis

De Nederlandse taal heeft in de afgelopen eeuwen uit allerlei andere talen woorden overgenomen. Uit het Latijn, het Grieks, het Frans en het Duits bijvoorbeeld. Deze overgenomen woorden worden leenwoorden genoemd. Sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog is er sprake van een explosie van het aantal Engelse leenwoorden: met nieuwe producten en gebruiken uit Amerika en Engeland nemen we vaak ook de Engelse benamingen ervoor over. En we ondervinden nog meer invloed van de Engelse taal: in steeds meer situaties wordt het Engels als voertaal gebruikt.

De etymologe Nicoline van de Sijs zegt hierover in haar Leenwoordenboek. De invloed van andere talen op het Nederlands (1996): "Na de Tweede Wereldoorlog werd the American way of life met zijn muziek, film, literatuur een voorbeeld voor de rest van de wereld. Engels werd de voertaal van veel internationale organisaties en van de wetenschappelijke en industriële wereld, Engels is in veel landen een verplicht schoolvak, en Engels wordt in nieuwe technieken zoals de computertechniek gebruikt. Kortom, Engels is een wereldtaal met een hoge status."

Niet iedereen is even gelukkig met deze invloed van het Engels. Sommigen vrezen dat het Nederlands op den duur helemaal zal verdwijnen door de 'Engelse invasie'. De angst voor andere talen is niet nieuw: hij bestond al in de zestiende eeuw. Zogenoemde taalpuristen verzetten zich toen tegen de invloeden van buitenaf, al ging het hun vooral om talen als het Frans en het Latijn. Met de toegenomen invloed van het Engels is dit verzet nu dus vooral tegen het Engels gericht.

Behalve over Engelse woorden in het Nederlands wordt er de laatste jaren veel gediscussieerd over het toegenomen gebruik van het Engels als onderwijstaal.

Engelse woorden in het Nederlands

Vooral met nieuwe (computer)-technieken en modeverschijnselen uit Amerika komen Engelse woorden in onze taal terecht. Enkele voorbeelden: e-mail, spam, hacken, gamen. Mensen die zich hiertegen verzetten, stellen woordenlijsten op met Nederlandse alternatieven voor de Engelse leenwoorden. Voorbeelden daarvan zijn te vinden op de website van de Stichting Nederlands en die van de Stichting Taalverdediging. Lang niet alle Engelse woorden die in onze taal terechtkomen, zijn overigens blijvend: veel woorden verdwijnen na verloop van tijd weer. Hier wezen Marinel Gerritsen en Frank Jansen op in een artikel in Onze Taal (februari/maart 2001).

Engels is cool?

Behalve dat er Engelse woorden voor nieuwe begrippen in onze taal terechtkomen, blijkt ook dat mensen steeds meer geneigd zijn om Engelse woorden te gebruiken uit imago-overwegingen. Vooral in het populaire taalgebruik van jongeren is dit goed zichtbaar. Enkele voorbeelden: cool, relaxed, chill. De media doen vaak mee aan deze verengelsing. Steeds vaker hebben tv-programma's bijvoorbeeld Engelse titels: Life & Cooking, So You Wannabe a Popstar, Holland's Got Talent.
Ook in tv-reclames worden vaak Engelse termen gebruikt. Dit bleek uit een onderzoek waarover medewerkers van de Nijmeegse universiteit in de zomer van 1998 publiceerden in Onze Taal. Uit een vervolgonderzoek, waarover in Onze Taal van januari 1999 een artikel stond, bleek opmerkelijk genoeg dat deze Engelse termen lang niet altijd begrepen worden.

Nog meer redenen om Engels te gebruiken

Eind jaren tachtig zette Jaap Bakker in Onze Taal uiteen welke redenen je zoal kunt hebben om Engelse woorden te gebruiken. Hij noemde er tien.

Ergerlijk Engels

Wanneer is een Engels woord in het Nederlands nuttig en wanneer ergerlijk? Onze Taal-medewerker Peter Burger schreef er in 2000 in het Algemeen Dagblad een column over.

Het bedrijfsleven

Omdat bedrijven zich steeds vaker op een internationale markt richten, neemt in de communicatie het gebruik van de Engelse taal toe. Dit kwam in 2005 onder andere naar voren in een reportage van Taalschrift.

Het onderwijs

Vanwege de internationalisering dringt de Engelse taal ook door in het hoger onderwijs. Er wordt veel gebruikgemaakt van Engelstalig lesmateriaal en er worden bovendien steeds meer Engelstalige opleidingen aangeboden. Voor de meeste Nederlandse universiteiten geldt dat in de masterfase de helft of meer van het onderwijs in het Engels gegeven wordt, zo bleek in 2007 uit een onderzoek van de Commissie Cultureel Verdrag Vlaanderen-Nederland (CVN). Op de website van de Rijksuniversiteit Groningen zijn de verschillende meningen over deze kwestie overzichtelijk weergegeven.
De afgelopen jaren staat ook steeds vaker de toegenomen aandacht voor Engels onderwijs op middelbare scholen en basisscholen ter discussie. Zo stelde de Onderwijsraad in juni 2008 voor om al in de kleuterklas te beginnen met het leren van de Engelse taal. Hierdoor zullen Nederlanders de internationaal belangrijke taal beter gaan beheersen. Het voorstel leidde echter tot kritiek van onder andere de Algemene Onderwijsbond.

Organisaties

Er zijn verschillende organisaties die zich verzetten tegen de Engelse invloed.

De Stichting Nederlands heeft als doelstelling het tegengaan van de devaluatie van het Nederlands. Ook probeert ze onvertaald Engels te vernederlandsen.
De Stichting Taalverdediging zet zich in voor herstel en behoud van het Nederlands, en richt zich hierbij vooral op de Engelse invloed.
De strijd die het Ampzing Genootschap voert tegen de Engelse invasie heeft een wat luchtiger karakter. Het genootschap strijdt met onder andere liedjes en cartoons - allebei te vinden op de website - tegen het oprukkende Engels.
Het Algemeen-Nederlands Verbond zet zich in voor het bevorderen van het gebruik van het Nederlands.
Een van de doelstellingen van de Stichting LOUT is het tegengaan van onnodige invloeden van andere talen. De stichting richt zich dus niet alleen op Engelse invloed.
De Bond tegen leenwoorden is een vereniging die zich inzet voor het gebruik van zuiver Nederlands en het terugdringen van leenwoorden. Ook deze organisatie houdt zich niet alleen met Engelse invloed bezig.

Zie ook het artikel '"Als we niets doen, gaat het fout". Kleinere taalorganisaties in gevecht tegen het Engels' van Jan Erik Grezel (Onze Taal 2/3 2007) en het overzicht van de kleinere taalorganisaties dat naar aanleiding van dit artikel werd gemaakt.

Onze Taal en verengelsing

Het Genootschap Onze Taal werd in 1931 opgericht door dertig taalpuristen die zich zorgen maakten over het groeiende aantal Duitse woorden en constructies ('germanismen') in het Nederlands. In de loop der jaren kregen andere onderwerpen steeds meer de aandacht. Van een vereniging voor taalpuristen werd Onze Taal een podium voor taalliefhebbers. Onze Taal profileert zich niet nadrukkelijk tegen 'verengelsing', maar belicht liever de verschillende kanten ervan. Het onderstaande geeft daar een indruk van:

Op de barricaden? Het Engels en Onze Taal
Hoe staat Onze Taal nu eigenlijk tegenover de instroom van Engelse woorden? En wat te denken van het gebruik van het Engels in plaats van onze taal? De redactie reageerde in het januarinummer van 2009.
"IN A WORD: GEWELDIG". Het Extreme Nederlands van de snowboarder (Onze Taal juni 2000)
Taalmythe: de Nederlander minacht zijn taal (Onze Taal april 2000)
Enkele artikelen over de Engelse invloed op het Nederlands (Onze Taal januari 1991)
In de discussierubriek Hom of Kuit stond in oktober 2005 de vraag centraal: 'Is het Nederlands een bedreigde taal?'
Het congres van 1999 was gewijd aan het onderwerp 'invloeden op het Nederlands'.
De Taaladviesdienst van Onze Taal heeft de lezers van Onze Taal in de rubriek 'Ander woord voor ...' tien jaar lang gevraagd om alternatieven voor met name Engelse woorden. In 2008 is de rubriek 'Ander woord voor ...' opgevolgd door 'Gaten in de taal'.

Overige links

Taalschrift legt deskundigen acht withete stellingen voor over verengelsing. (december 2007)
De Nederlandse Taalunie organiseerde op 12 november 2007 een debatdag over het Engels in het Nederlands.