Er zijn taalkwesties waarover heel verschillend kan worden gedacht. Taalkundige Frank Jansen behandelt iedere maand zo'n kwestie, en nodigt iedereen uit te reageren.
Moeten de Nederlandse klassiekers hertaald worden?
Frank Jansen
Ivo de Wijs heeft dit voorjaar van Multatuli's Woutertje Pieterse een nieuwe editie bezorgd, die hij het karakter van een hertaling heeft gegeven: niet alleen werd de spelling gemoderniseerd en werden de zinnen ingekort en wijdlopige passages weggesloopt, maar ook herschreef hij het slot: bij De Wijs 'krijgen ze elkaar'. De Wijs kreeg stank voor dank voor zijn inspanningen. Is dat terecht, of moeten juist veel meer klassiekers hertaald worden?
| Voorstander | Tegenstander |
|---|---|
Ja, hertalen van klassiekers is een goed ideeLiteratuur is kunst. En bij kunstwerken zijn vorm en inhoud één. Daarom is het de moeite waard om de oorspronkelijke versie van Woutertje Pieterse ter hand te nemen. Natuurlijk merk je dan meteen dat het Nederlands de laatste 150 jaar wat veranderd is. Maar is dat echt een belemmering? Een oude spelling ziet er inderdaad wat vreemd uit, maar daar ben je op bladzijde twee al aan gewend. Het echte probleem is dat zo veel mensen een afwijkende spelling als teken van gedateerdheid zien, en dus van achterhaalde onzin. Dan moeten we dát misverstand wegnemen. Obsolete woorden kun je in een noot toelichten, net als toespelingen op negentiende-eeuwse toestanden. En wie net als De Wijs een boek zo mooi vindt dat hij er zich wel aan moet vergrijpen, kan altijd nog een nieuw kunstwerk scheppen, en er "vrij naar ..." boven zetten. |
Nee, hertalen van klassiekers is geen goed ideeEven afgezien van De Wijs' bizarre idee om het slot zo te herschrijven dat 'ze elkaar krijgen': het is heel goed om klassieke Nederlandse teksten te hertalen. Dat zou eigenlijk voor elke generatie opnieuw moeten gebeuren, dus elke twintig jaar een nieuwe editie van de Max Havelaar, De boeken der kleine zielen, Nooit meer slapen en vele andere. Want waar ging het ook alweer om bij het lezen van literatuur? Toch zeker dat de lezer opgenomen wil worden in het universum van de schrijver? Ontroerd of vermaakt wil worden door zijn verhalen, denkbeelden, obsessies? Alles in het kunstwerk wat daartoe kan bijdragen, moet blijven. Alles wat als een drempel werkt, moet weg. En afwijkende gedateerde spellingen of lange zinnen zijn inderdaad forse drempels. Er is een reden waarom we dat zeker weten. Beroemde buitenlandse lectuur, bijvoorbeeld In de ban van de ring, wordt wél om de zoveel tijd opnieuw vertaald, en daar is telkens weer een dankbaar publiek voor. Dus als er een taalgrens overgestoken wordt, valt opeens niemand over die aanpassingen en moderniseringen die en passant meegenomen worden. Dat is raar. We misgunnen Multatuli en Couperus toch niet wat we voor de met zoveel minder talent bedeelde Tolkien vanzelfsprekend vinden? |
Is het hertalen van klassiekers een goed idee? Een stemming over deze stelling onder de lezers van het tijdschrift Onze Taal en de bezoekers van deze website leverde het volgende resultaat op:
Ja, het hertalen van klassiekers is een goed idee (108 stemmen, 51,2 procent):
Nee, het hertalen van klassiekers is geen goed idee (103 stemmen, 48,8 procent):
"Moeten de Nederlandse klassiekers hertaald worden?", was de vraag van de vorige keer. De aanleiding was de vrije bewerking van Multatuli's Woutertje Pieterse door Ivo de Wijs.
De meningen waren zelden zo gelijk verdeeld als dit keer: er zijn 108 voorstanders van hertalen (51,2%) en 103 tegenstanders (48,8%). Ook in een ander opzicht is er een verschil met de voorgaande afleveringen: uit het internetforum blijkt dat veel inzenders niet als vanzelfsprekend voor of tegen zijn, maar na een innerlijke strijd tot een weifelmoedig eindoordeel zijn gekomen.
Opvallend is verder dat vooral tegenstanders putten uit een analogie met andere kunsten, zoals de muziek ("inferieure" popversies van klassieken) en de schilderkunst ("Gaan we De nachtwacht nu ook politie-uniformen aantrekken?"). Dit type argumenten verliest zijn kracht als we ons realiseren dat het ook goed mogelijk is om een andere analogie te hanteren: die van een andere instrumentatie bij muziek, en andere verfsoorten of druktechnieken bij de beeldende kunst.
Meningen van bezoekers van deze website
| Naam | Opmerking |
JA Schoonhoven | Multatuli moet je in zijn waarde laten. |
Aafke Toonstra-de Wit | Ik moet er niet aan denken. De "Camera Obscura" zonder de prachtige tussenzinnen en beeldende beschrijvingen. |
Kees Godefrooij | Het lezen van ouder Nederlands hoort dat bij de geschiedenis? Een volk dat zijn taal voor het nageslacht onleesbaar maakt zegt hiermee; ‘het verleden is van geen belang’. |
Willeke | Hoort het lezen van oud(er) Nederlands ook niet bij de algemene ontwikkeling en de kennis van (een stukje van) de nederlandse geschiedenis? |
Kees Godefrooij | Zoals de grote doden (altijd van buitenlandse origine, een enkel veenlijk daargelaten) om de twintig jaar vertaald worden en zodoende op de vleugels van de tijd geconsumeerd kunnen worden (Baudelaire, Rilke), zo is het een goed idee om Kloos en Van de Woestijne te hertalen want we zijn tenslotte goden in het diepst van onze gedachten…tussen twee Big Mac’s door. En dat moeten we kunnen lezen. |
Karin Overtoom | Ik vind het hertalen van klassiekers geen goed idee. De nachtwacht van Rembrandt wordt toch ook niet overgeschilderd. Laat klassiekers in hun waarde. |
Claire | Hertalen houdt het literaire werk levend. Het gaat dan vooral om de spelling, het vervangen van niet meer in de (literaire) taal gebruikte woorden door wel gebezigde woorden en het vervangen van de woorden die in de loop der eeuwen/decennia een andere betekenis hebben gekregen. De meeste mensen lezen een boek in eerste instantie voor het plezier, de spanning of de ontroering die het kan bieden. In bepaalde gevallen zouden lange zinnen ingekort mogen worden. Proust zou er een stuk toegankelijker door worden, maar tegelijktijd zou het Proust niet meer zijn. M.a.w. er zijn grenzen aan het wijzigen van de stijl van de schrijver, die naar mijn mening herkenbaar moet blijven om (een deel van) de literaire waarde van het werk niet verloren te laten gaan. De bewondering voor de literaire waarde is echter voor de happy few weggelegd. Ontsluit de klassiekers om leesplezier te verschaffen. De inhoud/afloop wijzigen is uit den boze, valt m.i.ook niet onder hertalen. |
Jaco van den Brink | Evenmin als historische feiten losgemaakt kunnen worden van hun historische context kan literatuur losgemaakt worden van de eigen taalhistorische context. |
Edzo Botjes | Een goed idee. Ook de bijbel werd gelukkig hertaald in onze huidige omgangstaal. |
H. Onderdenwijngaard | niet hertalen; klassieker is dat geworden door zijn ver-haal te doen in eigen klanken, zinsbouw en vetreltrant. Wie het alleen gaat om het verhaal kieze een navertelling, wie het om meer gaat dan dat kieze het origineel. |
Maaike van Boven | Ja of nee - voor mij ligt het antwoord in het midden.De vraag is of een "hertaling" een letterlijke "vertaling" naar modern(er) taalgebruik is, of dat er sprake is van een nieuwe interpretatie waarbij een werk in de huidige tijd is geplaats. Ik trek de vergelijking met muziek. Van klassieke muziek zijn verschillende "hertalingen" gemaakt. In de jaren '70 van de vorige eeuw heeft Exception een moderne uitvoering (hertaling?) van diverse klassieke toppers gemaakt. Het bekendste voorbeeld is de vijfde symfonie van Van Beethoven. Daarmee is het stuk ongetwijfeld voor een grote groep ontsloten. Ik waag echter te betwijfelen dat deze groep daardoor geïnteresseerd is geraakt in klassieke muziek. Volgens mij was dat ook geenszins het doel van de popgroep. Met de "hertalingen" van Exception zijn volgens mij nieuwe werken ontstaan, die een eigen rol in de moderne cultuur hebben. Kortom: hertaling met als doel het ontsluiten van klassiekers voor een breder publiek lijkt mij te ambitieus. Hertaling met als doel het creëren van een eigentijds werk, gebaseerd op een klassieker, vind ik een stuk zinniger. |
Jacques Löhlefink | Hertalen van oude werken verlaagt de drempel voor een groot publiek en maakt de werken daarmee toegankelijker. We lezen toch ook vertaalde buitenlandse boeken? Waarom dan niet de oude taal naar eigentijds? Zelf ben ik bezig met het vertalen en herfraseren van een honderd jaar oud occult boek - alleen vertalen zou het boek onaantrekkelijk maken voor de meeste geïnteresseerden. |
Andreas Dijk | Over de keuze bij deze stelling heb ik lang geaarzeld. Ik (h)erken dat hertaling kan bevorderen dat nieuwe generaties met klassiekers kennismaken, maar het risico is groot dat de originele versie verloren gaat. Het kennisnemen van de oorspronkelijke woordkeus en de oorspronkelijke stijl plaatst het werk in de context van de tijd en daarmee daarmee in een historisch (maatschappelijk) perspectief. |
W.H. van Soldt | Klassiekers moeten aalleen 'hertaald' (wat een vreselijk woord) worden als zij voor de gemiddelde lezer niet goed meer te begrijpen zijn. Dat geldt ten dele voor de literatuur van voor 1750, maar niet voor de 19e-eeuwse teksten! Mijn 17-jarige zoon leest Multatuli, van Eeden en oudere Bomans-boeken met groot gemak. Moeten we dan alles in hapklare brokken tot in de huiskamer afleveren? In de zestiger jaren lazen we de Camera Obscura en gingen naar de opvoering van de Gijsbrecht van Amstel zonder enig taalprobleem. Laten we de schrijvers toch zoveel mogelijk zelf aan het woord laten. |
H.O Koopmans | Alleen het moderniseren van de spelling zou ik goed willen vinden (b.v. ee wordt e en sch wordt s). Lange zinnen en uitgebreide beschrijvingen horen bij het verhaal en vaak ook bij de sfeer. Bovendien speelt het verhaal meestal ook in het verleden en een andere tijd. |
Michiel Mastenbroek | aanvullend op Petra Smit (1 juni: De nieuwe gebouwen komen in dit geval niet in plaats van de oude gebouwen, dat is het mooie van hertalen, ze komen erbij en weerspiegelen iets van de cultuur van nu, voor de toekomst. Het nu van heden is de geschiedenis van de toekomst: gun de toekomst een hertaalde geschiedenis! |
Michiel Mastenbroek | Juist door 'hertalen' zal een klassieker in een levende taal blijven bestaan. De liefhebbers mogen alle oude versies die in de loop der eeuwen ontstaan ook blijven lezen, wat een rijkdom om van te genieten! Waarom schoonheid achter prikkeldraad bewaren, als het genoten kan worden zonder slijtage? |
A.J. de Jonge | Willen wij jonge lezers aansporen klassiekers te lezen, dan lijkt het hertalen een goed idee. |
Wouter Steenbeek | Hoewel ik hier niet al te dogmatisch over wil doen - en goede hertaling is goed werk, ook al ben je het er niet mee eens - hoor je inderdaad van de tekst van een literair werk af te blijven. Multatuli deed net zo zijn best om levend, begrijpelijk Nederlands te schrijven en een hertaling van zijn werk doet geen recht aan het feit dat zijn taalgebruik juist nog zo begrijpelijk is! Een /ver/taling is een openlijke omsmelting van een werk van het ene medium naar het andere. Een /her/taling doet aan als een vervalsing: wel dezelfde taal als het origineel, niet dezelfde tekst. Alleen voor kinderliteratuur en voor teksten in echte oudere taalfasen van het Nederlands (Middelnederlands of Vroegmodern Nederlands) is een hertaling geoorloofd, in andere gevallen moet met verklarende noten worden volstaan. In de engelstalige Penguin-reeks gebeurt dat laatste ook en dat werkt uitstekend. |
Ellen van der Nol, Australia | In de zogenaamde "klassiekers" werd NEDERLANDS gebruikt; nu is de nederlandse taal echt niet iets om trots op te zijn met, onder andere, het gebruik van Engelse woorden voor goede nederlandse, slordige syntaxis, en het verkeerde gebruik van overgangkelijke werkwoorden. |
Kobie van Krieken | Op deze manier kunnen klassiekers weer een groter publiek bereiken! |
dick van alkemade | klassiekers zijn ... klassiekers, geen eigentijdse popi-romans. Daar mag je best wat moeite voor doen; voor niks gaat de zon op |
H.Scheij | Vorige reactie is fout door mij verwerkt. Hier komt de juiste. Op Ido de Wijs' manier kan je de holocaust ook een prettig einde geven.Dit verafschuw ik ten zeerste. |
H.Scheij | Op Ido de Wijs' manier kan je de holocaust ook een prettig einde geven. |
Els | Nee, natuurlijk is dat geen goed idee! Waar zou de geschiedenis van onze taal blijven, als we alles maar gaan vernieuwen om het zogenaamd gemakkelijker toegankelijk te maken? Hoe plaats je een tekst nog in zijn tijdgeest als we modern gaan hertalen? Bovendien leidt dat onherroepelijk tot eenheidsworst. En wat mankeert er trouwens aan voetnoten voor de nodige uitleg? |
Guy A.J. Tops | Wie een klassieker schrijft, ontkomt er niet aan: 70 j. na zijn/haar dood is hij/zij alle rechten daarop kwijt. De klassieker is dan het bezit van ons allemaal, niet meer van de auteur, en wij hebben allemaal het recht met de tekst te doen wat we willen. We hebben wel de morele plicht ervoor te zorgen dat dat oorspronkelijke tekst toegankelijk blijft. Maar verder ... Bewerkingen, minimale maar ook ook drastische, zijn van alle tijden, en kunnen tot nieuwe, andere kunstwerken uitgroeien (cf. West Side Story < Shakespeares Romeo and Juliet), in principe altijd een goeie zaak. Wie bewerkingen niet lust, hoeft er geen kennis van te nemen; hij/zij mag dat ook luid en duidelijk zeggen. Maar anderen hun genoegen eraan misgunnen? Dat lijkt me niet erg genereus. (En tussen haakjes: spelling is geen taal; die moderniseren verandert het werk niet.) |
M. Vader | Neen |
Ate Rowaan | Een goede hertaling informeert de oppervlakkigen en zal echte geïnteresseerden nieuwsgierig maken naar het origineel. |
P.Hoogeveen | Ik beleef juist veel plezier aan de spelling, de stijl en de mooi geformuleerde zinnen van Multatuli. Dat gun ik ook graag anderen die de moeite nemen van even doorbijten. Ben ik daarom tegen hertalen, het aanbreien van een slot is volstrekt uit den boze. Straks staat er nog iemand op die de Venus van Milo armen wil geven. |
Anneke Efftink-Baesjou | De charme van de klassieker is juist de oude spelling, ik lees dat met veel plezier en het veranderen van het verhaal is natuurlijk helemaal uit den boze. |
Ingrid B. Ottevanger | Een moeilijke keus, dit keer. Het argument van de toegankelijkheid voor nieuw lezerspubliek vond ik wel sterk. Toch is het voor mij nee geworden: straks vinden we de inhoud van een klassieker ook zo obsoleet dat die aangepast moet worden aan de moderne tijd; of nog erger: overbodig is geworden. En wat houden we dan nog voor moois en waardevols over? |
Pim S. | Typisch iets voor een has-been. Als er maar wat te verdienen valt. Hoe bedoelt u "hertalen"? Wie bedenkt zoiets. Jatten is het juiste woord hier. |
Moni de Bruijn | Geachte redactie, Geen klassiekers hertalen,de waarde zit hem nu juist mede in het eigen taalgebruik, van de auteur. Er kunnen noten bij geplaatst worden. Groet, Moni de Bruijn |
Petra Smit | Ik vind dat klassiekers klassiek moeten blijven. Je sloopt toch ook niet alle oude gebouwen om daar nieuwe/ moderne voor in de plaatst te zetten? Behoud je cultuur! |
Peggy Pals | Door een meesterwerk eerst in eigentijdse vorm te lezen, krijgen jongeren misschien wel meer zin om daarna het oorspronkelijke werk te lezen. Het moet wel duidelijk zijn voor iedereen dat het om een hertaling gaat van welk werk, en ik pleit er niet voor om de inhoud te wijzigen. |
Sjaak Driessen | Ik vind beide bewerkingen goed. Mij heeft het enorm gestimuleerd om na het lezen van vele 'hertalingen' op zoek te gaan naar 'vertalingen', die ik vervolgens met genoegen heb gelezen, om daarna vaak met een grote nieuwsgierigheid op zoek te gaan naar de oorspronkelijke uitgave, waarbij ik vaak tegen een taal aanliep die ik niet beheerste. Frank Groothof bijvoorbeeld heeft me met zijn theatershows voor kinderen aan het lezen en bestuderen van o.a. Odyssee gebracht. En ik was nooit bij 'vertalingen' van Piet Gerbrandy als er voor mij geen loopplanken (hertalingen) waren uitgelegd. |
Wouter Wessel | Hamlet komt thuis, doet als of hij gek is en gaat dood. Waar trekken we de grens? |
G.C.R. Soeren | Wat zou het vervolg kunnen zijn? De Nachtwacht van eigentijdse kleding voorzien, Bach in 21ste eeuws Nederlands en Homerus gerapt ? Nee, dank u. |
Arjan Jonker | Omdat het slot herschreven is, wilde ik eerst 'nee' stemmen. Ik vind niet dat je de inhoud moet veranderen. Hertalen om de toegankelijkheid voor een nieuw (lees: jong) publiek te vergroten, vind ik een uitstekend idee. De bijbel is er toch ook al in SMS-taal? Maar zover hoeven we niet te gaan, vind ik. Gewoon een hertaling in hedendaags Nederlands; prima! |
niko Spelbrink | Kan de originele versie nog lezen, invoelen en waarderen. De uitdaging is leuk. |
Han Groen | De inhoud van klassiekers is tijdloos. De taal waarin zij geschreven niet, taal omvat de tijd als component . Hertalen is recht doen aan de component. |
lmrbux | "Hertalen" heeft zo zijn voor- en nadelen.Voordeel: teksten die wat oubollig zijn worden misschien weer meer gelezen en geapprecieerd door een ruimer lezerspubliek. Nadeel: zoals "vertalen" vaak leidt tot persoonlijke interpretaties, zo kan "hertalen" eveneens leiden tot inhouden die helemaal niet zo bedoeld waren door de schrijver van het oorspronkelijke werk. Ieder literair werk wordt best in het origineel gelezen; maar dat is niet steeds voor iedereen mogelijk of wenselijk. |
Toon van Linden | Zelfs zeer goed idee! |
sonja meijer | misschien smaakt het lezen van de hertaalde versie naar meer en gaat de lezer daarna de oorspronkelijke versie lezen. Bij de uitgever moet er wel voor gewaakt worden, dat de hertaalde versie niet de plaats van de oorspronkelijke versie gaat innemen. |
Toon van der Ven | Romeo wordt net op tijd wakker, zodat Julia zich niet ... Kom toch mensen. Wat in Bubblegum Hollywood keiharde, mierzoete business is, hoeven wij hier toch niet op papier over te nemen? Vr. gr., Toon van der Ven |
Hans Appels | Is het nog het universum van de schrijver? Wie ontroert of vermaakt de lezer? |
Gerard Koopman | Ik ben vóór hertalen maar vind dat men niet zó ver mag gaan er een eigenbedacht slot aan te breien, zoals Ivo deed. Het gedachtegoed van de schrijver moet intact blijven. |
sylvia barnard | ik zou zeggen: afblijven van authentieke dingen. Je kunt niet in elke tijd de hele geschiedenis aanpassen aan die tijd. Zo vermorzel je de geschiedenis. |
flip zolderman | Las laatst een hertaling van Stijn Streuvels' De Oogst in www.moorsmagazine.com - verbazingwekkend dat een boek waar ik dankzij het archaische oudbelgisch nooit doorheen kon komen me nu zo kon raken. |
B. Keuter | Er gaat al zoveel van onze taal te loor, eilace . . . |
Frans Collignon | Hertalen en naar de huidige tijd brengen van een tekst, beschadigt het origineel niet, maar voegt er gewoon een lezing aan toe. Dus is er geen enkel bezwaar. Het kan zelfs heel leuk zijn om origineel en moderne hertaling samen te lezen. Ik heb zelf een honderdtal puntdichten van Constantijn Huygens op rijm hertaald en naar de huidige tijd gebracht. Origineel en nieuw staan naast elkaar. Zo is in één van de gedichten een trekschuit een touringcar geworden. De losbandige jeugd bleef dezelfde… (Uitgave: “Een kleine hamer, fel gedreven…”). Ook ik heb me toen afgevraagd of het als een vorm van Huygensschennis zou worden ervaren, maar tot mijn vreugd kreeg ik alleen maar bijval uit het genootschap er Huygenskundigen. |
Willem Aalders | De vraag die hier gesteld moet worden is of Multatuli gewild zou hebben dat ze ‘elkaar kregen‘. Dat antwoord kennen we niet. Dus: afblijven van zijn werk! |
Frank Stevens | "En afwijkende gedateerde spellingen of lange zinnen zijn inderdaad forse drempels." Voor wie zijn dat belemmeringen? Als je liever een goede medicijnbijsluiter of reclamefolder leest, dan moet je het daar inderdaad bij laten. Wat een raar argument. Lijkt onder invloed van Amerikaans-Engels op te duiken, omdat men daar niet van lange zinnen houdt. "Beroemde buitenlandse lectuur, bijvoorbeeld Alice in Wonderland, wordt wél om de zoveel tijd opnieuw vertaald, en daar is telkens weer een dankbaar publiek voor. Dus als er een taalgrens overgestoken wordt, valt opeens niemand over die aanpassingen en moderniseringen die en passant meegenomen worden." Er is nog een beetje meer buitenland dan alleen Engeland of Amerika. In Frankrijk of Duitsland (om nog niet te spreken van andere exoten, zoals Korea of Japan) zou men dit bijzonder vreemd vinden. Mishima is bijvoorbeeld juist beroemd om zijn gebruik van heel ongewone, archaïsche karakters. Uit dit argument spreekt een nogal beperkt wereldbeeld. "Dat is raar. We misgunnen Multatuli en Couperus toch niet wat we voor Lewis Carroll vanzelfsprekend vinden?" Couperus ooit echt gelezen? Die is juist zo beroemd vanwege zijn heel neologismen en typische zinsstructuur. Haal je dat weg, dan blijft er van Couperus niks eigens meer over. |
Chris Eken (v) | Leuk, zo'n discussie! Als redacteur doe ik de hele dag niet anders dan het werk van anderen vertalen. Vooral om het leesbaar te maken... Maar om nu de 'klassieke literatuur' te vertalen? Aan de andere kant: als het daarmee nieuwe generaties lezers bereikt en zij er plezier in het lezen door krijgen, ben ik toch een voorstander. Wat is er fijner dan met een boek 'wegkruipen' in andere tijden en andere werelden?! |
Rosalinde Meijer | Als met het hertalen een bredere doelgroep bereikt wordt die anders een 'klassieke tekst' nooit ter hand zouden nemen, is het zeker een goed idee. Uit onderzoek is gebleken dat teksten met een hoger taalniveau (waarbij o.a. lange zinnen en hoogfrequente woorden gebruikt worden) slechts door een klein deel van de bevolking begrepen worden. Adaptatie (teksten aanpassen zodat deze geschikt worden voor een bredere doelgroep) is geen onbekend fenomeen. Zo zijn door Paul Biegel en Imme Dros al enkele klassiekers bewerkt (o.a. Odysseus en Aeneas). |
Ina Tanahatoe-Siepman | Afblijven van de Klassiekers! Het zou heel goed zijn als er meer Klassiekers, ongewijzigd, opnieuw zouden worden uitgegeven. Het is vrijwel ondoenlijk om boeken 'van vroeger' bij bibliotheek of boekhandel te verkrijgen. Dat is een steeds terugkerend probleem (zeker als je met een Literaire Kring de Klassiekers wilt lezen en onderzoeken). De opmerking: En wie, net als De Wijs, een boek zo mooi vindt dat hij/zij zich er wel aan moet 'vergrijpen', kan altijd nog een nieuw kunstwerk scheppen en er 'vrij naar...' boven zetten, is mij uit het hart gegrepen. |
Suzanne Kubala-Rottenbiller | Hertalen heeft geen zin, de dingen eventueel duiden, in hun tijdskader plaatsen mits inleiding of naschrift, evetueel toevoeging van voetnoten of verwijzing naar bronnen, waar men de nodige achtergrond kan vinden om de moeilijker verstaanbare of gedateerde passages beter te begrijpen is een beter alternatief. Ergens draagt literatuur toch ook een deel van het cultuurhistorisch besef van een taalgebied en mijns inziens mag dat zo blijven. |
magda van santen | Een hertaling is meestal toegankelijker, en ieder is vrij om liever het oorspronkelijke boek te lezen. |
F.C. Sprenkels | De sfeer wordt voor een groot deel bepaald door het letterlijke taalgebruik. Passages inkorten is uit den boze. Het verloop van het verhaal (zoals "aan het einde krijgen ze elkaar"...)wijzigen is verminken. |
Ine van den Boer | Lees klassiekers in de taal van de tijd waarin ze geschreven zijn en krijg op die manier een beeld van de veranderingen die taal heeft ondergaan. Verbanden worden zo duidelijker en men krijgt een bredere kennis. Aan oude spelling raakt men snel gewend. |
M. van Stolk | Ik ben voor de levendigheid van de verandering. Hertalen is goed idee, vooral om mensen/ kinderen van de diverse/ nieuwe generaties een kans te geven klassiekers te leren kennen. Het is m.i. de enige manier om bv. de GRiekse tragedies te lezen. Imme Dros is fantastisch. Enige nadeel en het leuke aan onveranderde klassiekers is de toegang tot de tijd waarin de klassieker is geschreven. Die krijg je volgens mij alleen maar via de oorspronkelijke taal. |
ria lubout | hertalen is prima. het verhaal herschrijven niet. |
Siety van Dekken | Hertalen zou 'zonde' zijn, juist de stijl heeft de klassieken gemaakt tot wat ze zijn. |
Tim de Goede | Ik ben ertegen zomaar klassiekers te hertalen, er moet een afgewogen keuze worden gemaakt van het nut ervan. Bij een boek als 'Nooit meer slapen' is het bijvoorbeeld pure onzin, dat is slechts in enigszins verouderd Nederlands geschreven. Bij sommige boeken heb ik echter niets tegen hertalen; ik vind dat de lezer zelf mag kiezen tussen een hertaalde of een originele versie. Voor de minder taalkundig begaafden kan zo'n hertaling mooi van pas komen, literatuur is op deze manier voor iedereen bereikbaar. |
Daphne | Door hertalen worden teksten breder toegankelijk. De drempel om klassieke literatuur te lezen wordt weggenomen. De basis van de hertaling moet het oorspronkelijke werk zijn en geen latere bewerking en qua tekst moet deze wel aansluiten bij het origineel. Geen interpretaties of moderniseringen naar het heden dus geen scootmobiel waar eerst een paard bereden werd... |
Saskia van Dijk | In een hertaling gaat veel van de sfeer van het oorspronkelijke boek verloren. En daarvoor lees ik nu juist de klassiekers. |
t. dekker | wel hertalen, niet veranderen! T. N. |
Frans Denissen | Een doodgewone vaststelling: we lezen de buitenlandse klassiekers, van Boccaccio tot Dostojevski, wel en onze eigen klassiekers nauwelijks. Gedeeltelijk de schuld van het waanzinnige feit dat we om de haverklap onze spelling willen veranderen, maar ook te verklaren door de snelle evolutie van het Nederlands. Balzac kun je nog moeiteloos lezen in het Frans, een Nederlandse tijdgenoot van hem niet. Hertalen dus, en liefst op grote schaal! |
Hein | Hertalen: natuurlijk! Als de taal leeft en veranderd, kunnen de klassiekers alleen blijven leven als zij meeveranderen. Het bekendste voorbeeld hiervan is de bijbel die onlangs met groot succes weer hertaald is (en ook daarvan is het slot niet gewijzigd...) |
H.P. Winkelman | Nee, laten we ons niet gaan vergrijpen aan andermans(vrouws) geestelijk eigendom. De volgende stap zou zijn dat we ook klassieke muziek, schilderijen of beeldhouwwerken gaan omwerken tot "eigentijdse kunstwerken". |
Mart Seerden | Nee, niet doen. Coach en begeleid jonge mensen opdat zij zelf gemotiveerd zijn (worden) om een oudere teksten te duiken. Stimuleer bij hen een onderzoekende houding. Wordt een authentiek werk vervolgens dan toch niet meer gelezen, dan is de houdbaarheidsdatum, hoe jammer ook, blijkbaar verstreken. M. |
Herman Verschuren | Herspellen o.k. Hertalen: alleen 'redactioneel', zo dicht mogelijk bij de bron. Bijvoorbeeld alleen nu onbegrijpelijke zinsconstructies aanpassen. Of (maar voorzichtig) een absoluut onbegrijpelijk geworden woord vervangen door een modern equivalent. Het verhaal anders laten aflopen e.d.: dat wordt een vrije bewerking en moet als zodanig aangekondigd worden. Zulke bewerkingen kunnen best grappig zijn, hoor, maar het zijn wel andere verhalen. |
H. Lefèvre | En voetnoot bij een verouderd woord of begrip is voldoende, net zoals bij een schilderij van Giotto. Dat gaan we toch ook niet elke tien jaar "herschilderen"? |
Annemarie | Nee, tenzij het alleen een modernisering van de spelling betreft. |
Branko Dollée | wel hertalen, niet inhoud veranderen |
frits | Ik vind het een goed idee, omdat oudere literatuur toegankelijk blijft voor nieuwe generaties Nederlanders. Maar we moeten niet toe naar de situatie dat de oorspronkelijke uitgaven alleen nog via gespecialiseerde bibliotheken beschikbaar blijven. |
klein | Het kenmerkende van deze boeken is toch zeker vooral hun stijl. Daarom moet deze niet veranderd worden in kortere zinnen, en wegschrappen van wat sommige arrogante lieden als langdradig bestempelen. Daar spreekt toch wel heel weinig waardering voor de klassieker uit. Tzt kunnen spellingsaanpassingen komen, maar daar zijn we bij genoemde voorbeelden m.i. nog niet aan toe. Maar ook, van sommige pennenvruchten is het juist goed als ze in de vergetelheid raken, we missen er niets aan. Van andere is het de moeite waard je de stijl eigen te maken. |
Wouter de Koning | Hertalen is zeker een goed idee. Even het slot veranderen is natuurlijk geen goed idee. Het origineel moet wel worden gediend. |
Jeanne Dullaert | Mee eens. Maar dan inderdaad na elke 25 jaar een nieuwe, of in elk geval herziene druk! |
Geert | Het lijkt mij volstrekt onnodig om na een aantal decennia een tweede hand toe te laten in een literair werk. Inderdaad: vorm en inhoud zijn een, wie aan een van de twee gaat knutselen ontkomt er niet aan dat zijn eigen interpretatie van een werk in de nieuwe vertelling terug te vinden is, waarmee hij of zij de oorspronkelijke auteur dus verdrukt. Het argument van de vertaling gaat overigens niet op omdat het inherent is aan een vertaling dat een ander verhaal ontstaat, het is nu eenmaal niet mogelijk een werk voor 100% te behouden wanneer het vertaald wordt omdat een andere taal anders gelezen en begrepen wordt en ook hier is er sowieso een interpretatieve tussenkomst door de vertaler. |
Herman Callens | Niets belet de 'fijnproevende liefhebber' om zulke werken te lezen in de oorspronkelijke versie, dus natuurlijk mogen klassiekers ook hertaald worden: hoe meer lezers, hoe meer vreugd. Het hoeft echter niet voortdurend: een 'update' om de 20 jaar is gewoon belachelijk, net zoals het idee dat enkele afwijkingen in spelling, woordkeuze of zinsbouw "forse drempels" zouden vormen, of dat een werk daarmee (gedateerd, dus:) "achterhaalde onzin" zou zijn. Verder mogen klassiekers (en andere werken) zelfs herschreven, bewerkt, veranderd (of hoe je het ook wil noemen) worden, of gaan onze (al dan niet) grote schrijvers soms ook niet geregeld zelf aan het 'herscheppen'? Niets op tegen, art is free. |
Sophia Keesmaat-Kaptijn | een stap voor uit. voor iedereen, jeugdigen en be jaarden. |
Dick A. van den Toorn | 'Hertalers' willen het te vaak beter weten dan de oorspronkelijke auteur en dreigen 'herschrijvende betweters' te worden. Zij doen mij denken aan een bepaald soort dirigenten die beter dan de componist weten hoe zijn werk uitgevoerd dient te worden en daarom de aanwijzingen van de toondichter aan hun laars lappen. Nederland telt, helaas, weinig echt goede 'hertalers'. En dan ... 'die voorstander van hertaling' op uw webstek, die kennelijk niet gehinderd door enige kennis van zaken opmerkt: "We misgunnen Multatuli en Couperus toch niet wat we voor de met zoveel minder talent bedeelde Tolkien vanzelfsprekend vinden?" Tel uit je winst! |
Jean Claude AHN | Liteeratuur is kunst, men dekt er niet aan om eenstandbeeld van Rodin bij te werken of een schilderij van Brueghel wat bij te kleuren. Daarom is het vooortdutrend aanpassen van kalssiekerts aan onze tijdsbeeld uit den boze. Men bewijst daarmee niemands ene dienst ! |
Ton Zijp | Ik vind hertaling te billijken, zolang men op de scholen maar aandacht blijft geven aan de oude teksten, men de hertaling zogezegd naast de oorspronkelijke tekst legt. |
N.Kniese | het lijkt me beter, als ze toch vertaald moeten worden, dit naast de oorspronkelijke tekst te doen, op de naastliggende pagina. Zolang dat nog onnodige moeite lijkt, is hertalen overbodig. |
Claudia Calberson | Hoe meer versies, hoe meer mensen in de een of andere versie hun gading kunnen vinden! |
Wouter van Wingerden | Oude boeken worden door hertaling voor veel meer mensen toegankelijk. Wie kan daar nu tegen zijn? En wie geen hertaling wil lezen maar de oorspronkelijke versie, kan die ook nog altijd vinden. |
Frans | De pure versie zal nooit zoveel lezers krijgen als het origineel. Zolang de 'fijnproevers' het (meer dan 100 jaar oude) origineel kunnen raadplegen, lijkt me een hertaalde versie voor ieder die gewoon lekker wil lezen, een uitstekend idee. |
j.oberndorff | alleen hierdoor kunnen nieuwe generaties lezers van de klassieken genieten, de oorspronkelijke versie is dan voor geleerden of puristen. |
claudius | De enige goede uitgave van een oude tekst is er een met links de oude en rechts de "vernieuwde" tekst. Wel kostbaar ! |
Ingrid Stoop | Ik wil verhalen graag lezen zoals de oorspronkelijke schrijver het bedoelt heeft. De 'gedateerde' woorden en zinconstructies zie ik juist als interessant en niet als een belemmering. Wanneer iemand het wil veranderen, zou hij of zij inderdaad het als een nieuw kunstwerk moeten beschouwen en erbij vermelden waar hij/zij de ideeen vandaan heeft gehaald. |
Hendrik Maryns | Maar dan in beperkte mate. Dat wil zeggen: spelling en grammatica aanpassen, maar delen herschrijven? Nu ja, dan is het geen her‘talen’ meer hé! |
Jan-Willem Benjamins | Waarom zou je een kunstwerk moeten aanpassen? Zullen we de Nachtwacht dan meteen ook maar vervangen door een actiefoto van de politie? Dat is immers veel bij-de-tijdser. Op voetnoten en dergelijke om de inhoud te verklaren is natuurlijk niets tegen, maar men dient van de tekst zelf af te blijven. |
Nele | Volgens mij gaat het met boeken net als met plastische kunsten: van al die rondborstige Bruegeliaanse figuren maken we toch ook geen Barbiemodellen, als we de kunstwerken van onze Vlaamse primitieven restaureren. Hoe kunt u een auteur beoordelen als u niet eens zijn schrijfstijl onder ogen krijgt? Tenzij men op deze manier de drempel voor mogelijke lezers wil verlagen. Maar dan moet het boek, zowel omwille van de artistieke als de weten,schappelijke waarde, nog altijd in de oorspronkelijke taal beschikbaar blijven. |
Hannie Nederstigt | Velen leggen een minder toegankelijke klassieker terzijde. Maar al is er maar 1 die de schoonheid van die taal erdoor leert kennen.... |