Op 15 oktober verscheen het nieuwe Groene Boekje. Spellingdeskundige Wim Daniëls nam het door, en werd er niet echt vrolijk van. Hier alvast een verkorte versie van zijn artikel uit het volgend weekend te verschijnen novembernummer (2005) van Onze Taal.
De kunst van het aanmodderen
Het nieuwe Groene Boekje
Wim Daniëls
De Nederlandse en Vlaamse ministers hadden het in 1995 al aangekondigd. "Elke tien jaar verschijnt er voortaan een nieuw Groen Boekje, met een geactualiseerde woordenlijst." Maar, zo zei staatssecretaris Nuis er in 1995 bij: "Aan de spellingregels wordt in 2005 niet getornd." Volgens de Nederlandse Taalunie, de overheidsinstelling die belast is met het regelen van de spelling, is er in de bestaande regels slechts één wijziging doorgevoerd: een van de uitzonderingsregels bij de tussen-n is geschrapt: de paardebloem-regel. Voortaan moeten zulke samenstellingen van een dier- en een plantnaam mét een tussen-n. Maar er zijn minimaal vier andere spellingregels veranderd en heel veel spellingregels hebben een totaal andere formulering gekregen, waardoor er alles bij elkaar juist heel veel veranderd is.
Zomaar veranderd
Dat er veel veranderd is, blijkt ook wel uit de woordenlijst van het Groene Boekje, waarin in elk geval duizend woorden een andere spelling hebben gekregen in vergelijking met het Groene Boekje uit 1995. Voor een deel gaat het om verbeteringen van nooit toegegeven fouten uit het vorige boekje, maar ook om nieuwe spellingen als gevolg van nieuwe regels. En verder zitten er woorden bij die zomaar veranderd lijken te zijn, zoals paddestoel. Tien jaar lang heeft de Taalunie volgehouden dat paddestoel echt onder een uitzonderingsregel viel (en dat was niet de de paardebloem-regel) en nu opeens valt paddestoel onder de hoofdregel voor de tussen-n, en is het paddenstoel geworden.
Nieuwe regels
De vier spellingregels die zijn veranderd, hebben onder andere te maken met het hoofdlettergebruik. In het Groene Boekje van 1995 staat expliciet dat historische tijdperken een hoofdletter krijgen. In het nieuwe Groene Boekje staat dat namen van historische tijdperken een kleine letter krijgen. Is dat een regelverandering of een regelverandering?
En in de spelling van 1995 kregen aanduidingen van vorstelijke personen, staatshoofden en kabinetsleden een hoofdletter "als de staatsrechtelijke functie" bedoeld was. In het nieuwe Groene Boekje staat dat vorstelijke personen, hoogwaardigheidsbekleders en kabinetsleden een hoofdletter krijgen in aansprekingen en in de aanhef van brieven en dat ze in alle andere gevallen een kleine letter krijgen. Op grond van de regel uit 1995 schreef ik: "De Koningin bracht een bezoek aan kasteel Croy." Met de nieuwe regel moet ik de koningin in dezelfde zin een kleine letter geven.
Ingewikkelde leidraad
Behalve de woordenlijst bevat het Groene Boekje een leidraad. Die leidraad, geschreven door de Vlaamse journalist Ludo Permentier moet de spellingregels toegankelijk maken voor de gewone taalgebruiker. Dat is niet echt gebeurd. Permentier gebruikt met een grote vanzelfsprekendheid woorden als uitheems, gelegenheidsontlening, adjectieven, gerelateerde en context. Hij heeft zelfs een verklarende lijst met vaktermen op moeten nemen om een en ander toe te lichten. Ook in zijn formuleringen negeert hij die gemiddelde taalgebruiker. Twee voorbeelden:
- Een woordgroep is een serie woorden die bij elkaar gehouden worden door een grammaticaal verband, zoals in een zin.
- Als de onbepaalde wijs van een samengesteld werkwoord in één woord wordt geschreven, schrijven we ook de vervoegde vormen in één woord, tenzij er een ander woord tussen de delen komt, of als de volgorde gewisseld is.
Klinkerbotsing
De taak van Permentier is natuurlijk geen gemakkelijke geweest. Hij moest formuleringen bedenken voor spellingkwesties die allesbehalve goed geregeld zijn. Een van die kwesties is dat er in geval van klinkerbotsing, aldus de technische handleiding en de leidraad, een trema komt bij een woord waarin het uitheemse voorvoegsel niet los gezien kan worden van het grondwoord waardoor het als 'ongeleed' geldt, met als gevolg: coördinatie, co-ouderschap en coauteur, en reünie, re-integreren en reactie. En vaak had Permentier ten behoeve van de leidraad niet eens een regel voorhanden om verschillen in gelijksoortige woorden te verklaren: zo-even krijgt een streepje maar zoiets niet. Waarom? Daarom.
Hoofdletters
Bij de hoofdletterregels staat dat de naam voor een bevolkingsgroep of een lid daarvan met een hoofdletter moet "als hij is afgeleid van een aardrijkskundige naam of als het om een specifiek volk gaat". Een toegevoegde zin is dan nog: "Een overkoepelende term voor etnische groepen schrijven we met een kleine letter." Maar ja, wat is een specifiek volk en wat een overkoepelende term? De benaming Eskimo heeft in het nieuwe Groene Boekje een hoofdletter gekregen. Maar dat is toch niet de naam voor een specifiek volk? Hetzelfde geldt voor Papoea's.
Apostrof
In het hoofdstuk 'Los, aaneen of met een koppelteken?' staat dat het koppelteken gebruikt wordt "na een linkerdeel dat eindigt op een apostrof met s". Er worden dan twee voorbeelden gegeven: mama's-kindje en McDonald's-maaltijd. Maar in het hoofdstuk over Engelse woorden die in het Nederlands voorkomen, staat de regel dat sommige combinaties als een woordgroep behandeld worden en dat we die daarom los moeten schrijven: collector's item, writer's block.
Gedrocht
Nee, na de gemiste kans in 1995 moet de spelling anno 2005 gekwalificeerd worden als een hardnekkige volharding in het negeren van de wensen van de gewone taalgebruiker. Die wilde bijvoorbeeld graag af van de onmogelijke regels van de tussen-n. Vrijwel iedereen vindt dat die regels samen een gedrocht vormen, ook de mensen die destijds bij het opstellen ervan betrokken zijn geweest. Er had verder ook wel wat mogen gebeuren met lastige dubbelspellingen als lokaal en locatie, akkoord en accorderen, disco en diskjockey. Maar nee, het is allemaal niet gebeurd. Het nieuwe Groene Boekje is wel veel uitvoeriger in de regelgeving dan het boekje uit 1995, maar echt helpen doet het niet. En dat is een treurige zaak voor iets wat de afgelopen tijd al miljoenen heeft gekost en de komende tijd nog miljoenen gáát kosten.
Van Wim Daniëls verschenen in september en oktober twee boeken over de nieuwe spelling: Wolters' spellingboekje voor scholieren (Wolters-Noordhoff) en Spellingcarrousel (Het Spectrum).
Meer informatie over het Nieuwe Groene Boekje op de website van Onze Taal:
|
|