Pas op met anglicismen, luidt een veelgehoord advies. Maar soms wordt er juist doelbewust letterlijk en on-Nederlands uit het Engels vertaald. En dat geeft bij de weg een grappig effect. Een voorpublicatie uit het aprilnummer (2006) van het tijdschrift Onze Taal, dat op 1 april verschijnt.

'Tong in wang'

Translaties uit het Engels

Rik Schutz

In 1996 bracht Theo Maassen een succesvol cabaretprogramma onder de naam Neuk het systeem. Dat is een goede titel voor een cabaretprogramma omdat die als het ware de doelgroep uit de massa filtert. Wie herkent wat er aan de hand is, behoort tot zijn publiek. Wie dat niet ziet, of geschokt is door de woordkeus, moet niet naar de voorstelling komen. En wie wordt hier dan wel aangesproken? Degene die genoeg Engels kent om de titel terug te vertalen tot fuck the system, het herkent als Engels slang en dit een leuk verschijnsel vindt. Ik vind translatie wel een bruikbare term voor een Nederlandse uitdrukking die zo sterk en moedwillig de sporen van het oorspronkelijke Engels draagt (al is translatie minder grappig dan de meeste voorbeelden van het verschijnsel).

Niet mijn kopje thee


Wie niet bang is voor scabreus taalgebruik kan zijn ogen uitkijken in de wilde wijde wereld die internet heet. Hier volgt een reeks vrij kuise voorbeelden. Alle citaten zijn aangetroffen, ik heb niets verzonnen.

Translaties die niet meer als zodanig worden herkend en die dus als gewoon Nederlands worden ervaren door mensen die ermee kennismaken, raken een belangrijk kenmerk kwijt. Het speelse tong-in-wangeffect dat wordt opgeroepen door het beroep op de kennis van het Engels bij de toehoorder of lezer gaat immers verloren. Het is heel goed mogelijk dat bijvoorbeeld je ding doen en dat is niet mijn ding als translaties het Nederlands zijn binnengekomen. Ik veronderstel dat de meeste gebruikers van dit idioom zich niet bewust zijn van het bestaan van do your thing en that is not my thing.

Het zuigt

Misschien is het zuigt een overgangsgeval. Als elfde betekenis is in de jongste, veertiende editie van Van Dale bij het werkwoord zuigen toegevoegd "(informeel, jongerentaal) waardeloos zijn". Voor zo'n algemene omschrijving lijkt het me wat te vroeg. Het gebruik is naar mijn overtuiging beperkt tot 'het zuigt' (it sucks 'het is zwaar klote'). Anders dan in de derde persoon enkelvoud en de tegenwoordige tijd heb ik het niet aangetroffen.
Een karakteristiek voorbeeld, wederom gevonden op internet, is: "'Afscheid nemen bestaaaaaat niet kwezelt' Marco Borsato, maar dat is natuurlijk je reinste bullshit. Afscheid nemen bestaat wel degelijk en het zuigt."
Ondenkbaar zijn in deze betekenis "de eerste alinea's van de conceptnota zogen" of "een zuigend schoonmaakbedrijf". Ook al staat er in Van Dale bij dat deze nieuwe betekenis is ontleend aan het Engelse to suck, ik denk dat het meneer Van Dale is ontgaan dat het tong-in-wangeffect hier een grote rol speelt.