Waarom zeg je ‘een mooi huis’ (zonder -e) en ‘een mooie woning’ (mét -e)?

Dat komt doordat woning en huis niet hetzelfde woordgeslacht hebben. Het is de woning en daarom is het een mooie woning. Maar het is het huis, en dat leidt tot een mooi huis.

Wél een e

Je schrijft in de meeste gevallen een e. Er komt een e achter het bijvoeglijk naamwoord als:

er een de-woord op volgt: snelle auto, de mooie woning, die lieve jongen;
er een meervoud op volgt: snelle auto’s, mooie woningen, mooie huizen;
er een het-woord op volgt én het voorafgegaan wordt door:
- het: het mooie huis
- dit, dat: dit mooie huis, dat brede kanaal;
- mijn, jouw, zijn, haar, uw, ons, jullie, hun: ons mooie huis, uw lekkere recept, hun oude autootje;
- of de bezitsvorm van een eigennaam: Lisa’s mooie huis.

Géén e

Er komt géén e achter het bijvoeglijk naamwoord als:

er een het-woord op volgt én er een voor staat: een mooi huis, een stoer meisje;
er een het-woord op volgt én een van de volgende woorden voor staat: ander, anderhalf, één, elk, enig, geen, genoeg, ieder, meer, minder, menig, (te) veel, (te) weinig, wat, welk, zo’n of zulk: ander vreemd geld, anderhalf belegd broodje, elk lief kind, enig goed nieuws, geen mooi huis, genoeg slap gepraat, meer/minder lekker eten, menig nieuw Kamerlid, (te) veel/weinig contant geld, wat nieuw leesvoer, welk slim kind, zo’n brutaal nest, zulk mooi weer;
er een het-woord op volgt én er geen ander woord voor staat: ‘Leuk huis hebben jullie’, ‘Mooi dingetje, die Apple’.

In deze gevallen is het-woord ‘onbepaald’ gebruikt. Dat betekent dat er geen bepaald lidwoord (het) of voornaamwoord (dat, mijn, etc.) voor staat.

Uitzonderingen

Op deze basisregels bestaan uitzonderingen:

het centraal station: vaste combinatie met een het-woord
de muzikaal leider: functiebenaming
een groot man: extra lading (‘in moreel/intellectueel opzicht groot’)
een ongebruikelijker procedure: de laatste onbeklemtoonde lettergreep van ongebruikelijkere mag wegblijven
het hachelijk avontuur: buigings-e blijft weg voor het-woorden omdat dat mooier/interessanter klinkt
het ellenlang uitweiden: uitweiden is eigenlijk een werkwoord en ellenlang is daar een bijwoord bij