De laatste loodjes wegen het zwaarst
'De laatste loodjes wegen het zwaarst' betekent dat het afmaken van een taak of opdracht het moeilijkst is; dat laatste stukje vraagt het meeste doorzettingsvermogen.
Loodje betekent hier letterlijk 'stukje lood', maar de precieze herkomst van het spreekwoord is niet duidelijk. F.A. Stoett vermoedt dat het ontleend is aan het wegen, waarbij de laatste kleine gewichtjes, de laatste loodjes, de doorslag geven. Ook K. ter Laan vermeldt dit in zijn Nederlandse spreekwoorden, spreuken en zegswijzen, evenals H. Aalbrecht in haar boek Al regent het varkens ... (2003). Het Etymologisch Woordenboek van Van Dale (1997) formuleert het zo: "mogelijk ontleend aan het afwegen, waarbij de laatste kleine gewichten, de loodjes, met zorgvuldig afpassen het evenwicht brengen". Het Groot Uitdrukkingenwoordenboek van Van Dale (2006) plaatst echter vraagtekens bij deze uitleg.
Volgens een andere verklaring zou loodje hier 'loden drukletter' betekenen. Het spreekwoord zou dan dus zijn oorsprong hebben in het drukkersvak. Vroeger sorteerde een drukker losse letters op een zogenoemde zethaak, die hij in zijn (linker)hand hield, terwijl hij met zijn andere hand de letters bij elkaar zocht en op de zethaak plaatste. In het boek Geschiedenis van de techniek in Nederland staat: "De letterzetter plaatste zich met de kopij voor de op een zetbok geplaatste letterkasten. Eén voor één nam hij de letters uit de letterkast en vormde ze tot regels in de zethaak. Een geoefende zetter kon aldus circa 700 lettertekens per uur zetten." De zethaak werd naarmate de regel vorderde steeds zwaarder en daardoor kostte het meer kracht om hem vast te houden – de laatste loodjes toevoegen kostte dus de meeste moeite. Het is goed voorstelbaar dat op grond van dit beeld 'De laatste loodjes wegen het zwaarst' de figuurlijke betekenis 'het afronden van iets kost de meeste moeite' kreeg. Wat tegen deze verklaring pleit, is dat loodje nergens voorkomt als benaming voor 'loden letter'; wel in de betekenis 'penning, (loden) plaatje'. Die betekenis heeft loodje bijvoorbeeld in de zegswijze het loodje leggen.
Een veelvoorkomende verschrijving is 'De laatste lootjes wegen het zwaarst', maar het staat vast dat het woord lot (verkleinvorm lootje) hier niet op z'n plaats is.
Verwante adviezen
Trefwoorden
terug
