Over de balk gooien
Geld over de balk gooien/smijten betekent: 'geld verspillen, met geld smijten, veel te veel uitgeven (aan nutteloze dingen)'.
Volgens het Groot Uitdrukkingenwoordenboek van Van Dale (2006) en F.A. Stoett luidde de oorspronkelijke vorm van deze zegswijze: het (niet) over de balk gooien. Met de balk werd de balk bedoeld die in stallen boven de ruif zit. Als het vee gevoerd wordt, wordt er hooi in de ruif gegooid. Daarbij valt er weleens wat hooi over de balk, zeker als je het hooi slordig verspreidt. Vanuit die gedachte van achteloosheid ontstond waarschijnlijk het betekeniselement 'verspilling'. Later sloop het woord 'geld' in deze zegswijze, en veranderde die in geld over de balk gooien/smijten.
Het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) vindt die uitleg ook het plausibelst, maar noemt nog wel een andere: "ontleend aan den handel van een koopman in koren of meel, die zijne waar (niet) over den balk van zijne maat [waarmee een hoeveelheid werd afgemeten] stort". K. ter Laan noemt in Nederlandse spreekwoorden, spreuken en zegswijzen eenzelfde verklaring: een balk zou een ijzeren middellijn zijn in een korenmaat (waarmee hoeveelheden koren werden afgemeten). Wie de maat vulde tot over de balk, en daarbij geen strekel (een stok of ander gereedschap, waarmee gevulde inhoudsmaten of vaten worden afgestreken) gebruikte, gaf meer dan hij verplicht was en verspilde dus zijn waren.
Trefwoorden
terug
