Iemand de nieren proeven
Iemand de nieren proeven betekent 'iemand proberen te doorgronden' en 'proberen te weten te komen wat iemand werkelijk waard is'.
Volgens K. ter Laans Nederlandse spreekwoorden, spreuken en zegswijzen gaat deze zegswijze terug op de Bijbel. Ook het Woordenboek der Nederlandsche Taal duidt hierop: "In bijbeltaal worden de nieren, binnen in het lichaam gelegen, genoemd als zinnebeeld van het innigste van het gemoed." Zo staat in Psalmen 7:10: "U die hart en nieren doorgrondt / bent een rechtvaardige God" en in Jeremia 17:10 staat: "Ik, de HEER, ben het die het hart doorgrondt, / die nieren toetst, / die ieder naar zijn levenswandel beloont, / aan ieder geeft wat hij verdient."
Het WNT vermeldt een citaat uit 1557 van Wilhelmus Gnapheus waarin sprake is van de nieren proeven: "Hy (God) proeft de nieren ende kent de herten." Proeven betekent hier 'iemands morele waarde keuren' en niet 'met de smaakzin keuren of onderzoeken'.
Ook in hart en nieren ('door en door') gaat terug op de Bijbel.
Trefwoorden
terug
