Naatje pet
Het is naatje pet betekent – net als de verkortingen het is naatje en het is pet – dat iets helemaal niets is, waardeloos, een mislukking, een afgang, enz.
Volgens het Groot Uitdrukkingenwoordenboek van Van Dale (2006) is er waarschijnlijk een verband met het voormalige nationale monument op de Dam, de Eendracht der Hollandsche Natie (een vrouwenfiguur dat van 1865 tot 1914 op de Dam stond).
In de Onze Taal Taalkalender 2007 schrijft Jan Luitzen over deze zegswijze:
Naatje betekent 'waardeloos, pet, knudde'. Vermoedelijk gaat dit woord terug op de vrouwenfiguur in het in 1856 op de Dam opgerichte Monument van de Volkswil 1830. Volgens het Bargoens Woordenboek moest zij de 'Eendracht der Hollandse Natie' verbeelden. In dit boek lezen we verder dat in een van de opschriften op de sokkel 'wellicht de letter I van NATIE met een naar links omgekrulde voet gebeiteld' stond, waardoor de voorbijganger – met graagte – Natje kon lezen. Vervolgens werd de bijnaam van het beeld Naatje. Denk daarbij aan het woord naadje, dat een volks synoniem is voor 'vrouwelijk geslachtsdeel'.
Overigens zal het voor de voorbijgangers niet zo lastig zijn geweest om het beeld Naatje te linken aan waardeloos, want al spoedig na de oprichting was Naatjes neus afgevroren, zodat de restaurateur het beeld tijdelijk moest onthoofden. Volgens Maurits Dekker in Amsterdam bij gaslicht (1949) was Naatje geen 'moordgriet'. Zij was 'lelijk en had in mijn jeugd nog maar één arm.' In het voorjaar van 1914 werd Naatje van haar voetstuk gehaald en 'zong Amsterdam (…): 'En Naatje van de Dam, Die moet verdwijnen voor de elektrische tram.''
En zo moest Naatje wijken voor de tramrails die werden verlegd. Zij herinnerde aan de Tiendaagse Veldtocht tegen de opstandige Belgen in 1831; volgens de Encarta Winkler Prins "de militaire operatie van het Nederlandse leger onder aanvoering van de prinsen Willem en Frederik en hertog Bernard van Saksen-Weimar in de periode van 2 tot 12 augustus 1831, op last van koning Willem I – die vertrouwde op militaire steun van Rusland – ondernomen tegen de Belgen."
Trefwoorden
terug
