Nooit en te / of te / ofte nimmer
Nooit ofte nimmer is van oorsprong de juiste uitdrukking; Van Dale (2005), het Witte Boekje en het Groene Boekje vermelden alle drie alleen deze vorm.
Nooit ofte nimmer is een versterking van nooit ('in geen geval'). Ofte is de oude vorm van of, die alleen nog gebruikt wordt in het voegwoord oftewel en in de vaste uitdrukkingen nooit ofte nimmer en ja ofte nee, zoals in 'Neem je het aanbod aan ja ofte nee?'
Doordat ofte in het hedendaagse Nederlands verder niet voorkomt, herkennen veel mensen het niet meer als één woord. Ze vatten het op als een combinatie van of en het voorzetsel te. En in plaats van 'Neem je het aanbod aan ja ofte nee?' zeggen veel mensen dan ook 'Neem je het aanbod aan te ja of te nee?' Te wordt dan niet alleen van ofte losgemaakt, maar ook twee keer gebruikt, als een soort 'versterking' voor ja en nee. Te ja of te nee komt al sinds 1992 voor in Van Dale met de betekenis 'al dan niet' en de voorbeeldzin "Zij spraken over het gebruik van condooms te ja of te nee."
De vervanging van of door en in nooit en te nimmer is eveneens goed voorstelbaar; er bestaan immers vergelijkbare uitdrukkingen met en (eenzaam en verlaten, altijd en eeuwig, blij en verheugd). Nooit en te nimmer komt dan ook al enige tijd voor. In 1941 verbaasde de redactie van Onze Taal zich al over het voorkomen van nooit en te nimmer in een krant ("Dat wordt waarlijk al te gek"). Tegenwoordig zal nooit en te nimmer geen verbazing meer wekken.
Toch hebben de woordenboeken nooit en te nimmer vooralsnog niet opgenomen. De Grote Koenen (1986) deed dat wel, maar in zijn opvolger Wolters' Koenen (1992) en in de Koenen van 1999 staat weer alleen nooit ofte nimmer. Het is goed voorstelbaar dat nooit en te nimmer op de lange duur wel definitief de woordenboeken haalt.
Verwante adviezen
Trefwoorden
terug
