Groot Dictee 2011: toelichting Onze Taal

Op woensdag 14 december werd het Groot Dictee der Nederlandse Taal gehouden (zie ook het taalnieuws).
De Taaladviesdienst verklaart hieronder per zin de spelling van de lastige woorden (die zijn vetgedrukt).

 

Titel

Zelfverminking

• zelfverminking: één woord

 

Zin 1

In dit dictee zal ik een gedeelte van Sigmund Freuds gedachtegoed expliqueren aan BN'ers, BV's en andere mensen die nooit ofte nimmer iets van hem hebben gelezen of die net als Nabokov en Van het Reve een diep gegronde hekel aan hem hebben.

• dictee: met een c
• Freuds: de s moet eraan vast (Witte Boekje: Freud's mag ook)
• gedachtegoed: zonder tussen-n (Witte Boekje: gedachtengoed mag ook) (meer uitleg op onze website)
• expliqueren: met qu (expliceren bestaat ook, maar het werd hier niet uitgesproken met een s-klank)
• BN'ers (betekenis: bekende Nederlanders): met twee hoofdletters en een apostrof
• BV's (betekenis: bekende Vlamingen): met twee hoofdletters en een apostrof
• nooit ofte nimmer: drie woorden, ofte is één woord (zie hier de toelichting)
• Nabokov: met een v aan het eind
• Van het Reve: hoofdletter v (zie hier de toelichting)
• diep gegronde: twee woorden (hoewel diepgeroerd, diepgeworteld e.d. wel in de naslagwerken staan, is diepgegrond kennelijk geen voldoende vaste combinatie)

 

Zin 2

Psychoanalyticus Sigmund Freud, theoreticus van het oedipuscomplex, definieert in zijn essay 'Het onbehagen in de cultuur' uit 1930 cultuur als datgene waarmee wij onszelf en de wereld hebben geprobeerd te temmen; ook het verbod op incest is geenszins anders dan een verkeersregel voor de menselijke omgang.

• psychoanalyticus: één woord (zonder streepje, want geen klinkerbotsing en geen bijzondere betekenis), met een y voor de t en een i na de t
• theoreticus: met th en een c
• oedipuscomplex: oe aan het begin, één woord, met kleine letter (verwijst niet meer letterlijk naar de persoon Oedipus)
• definieert: geen trema's, stam plus t, psychoanalyticus Sigmund Freud is het onderwerp (zie hier de toelichting)
• essay: eindigt op ay
• cultuur: met een c
• waarmee: één woord
• onszelf: één woord (zie hier de toelichting)
• incest: eerst een c, dan een s
• geenszins: met sz
• verkeersregel: één woord, het is een samenstelling

 

Zin 3

Het 'verbod op de incestueuze objectkeuze', zoals Freud het accuraat formuleert, is ooit geïnitieerd om impulsief bloedvergieten te voorkomen; het gaat om seks, want zoons willen eigenlijk coïteren met hun moeder. 

• incestueuze: met een z
• objectkeuze: één woord, met een c
• accuraat: dubbel c, één r
• formuleert: stam plus t  (zie hier de toelichting)
• geïnitieerd: trema op de eerste i, geen trema in de slotlettergreep
• impulsief: met een s na de l
• bloedvergieten: één woord
• seks: met ks (zie hier de toelichting)
• coïteren: met een c, trema op de i

 

Zin 4

Om dat doel te bereiken moet de zoon zijn vader, zijn concurrent, elimineren, want de geprivilegieerde vader wil zijn eega niet met zijn zoons delen – choquant en egoïstisch; het incestverbod is feitelijk een poging machtsverhoudingen te reguleren.

• concurrent: met een c, dubbel r
• elimineren: één l
• geprivilegieerde: een i na de v, een e na de l, ook een i na de g
• eega: dubbel e (zie hier de toelichting)
• choquant: met ch en een q, het is afgeleid van choqueren
• egoïstisch: trema op de i
• incestverbod: één woord, het is een samenstelling
• feitelijk: met ei na de f, geen tussen-n
• machtsverhoudingen: één woord, het is een samenstelling

 

Zin 5

In jip-en-janneketaal: wetten waardoor conflicten kunnen worden voorkomen, het taboe op incest blijkt niet zozeer een ethische kwestie, als wel een machtsaangelegenheid en hoe daarmee om te gaan.

• jip-en-janneketaal: kleine letters, twee streepjes, verder aaneen
• conflicten: twee c's
• taboe: met oe
• zozeer: één woord
• ethische: met th
• kwestie: met kw
• als wel: twee woorden
• machtsaangelegenheid: één woord, het is een samenstelling
• daarmee: één woord

 

Zin 6

Nu willen jullie uiteraard wel( )eens weten wat dit allemaal met cultuur te maken heeft, welnu, cultuur wordt door Freud getypeerd als een soort vader die eist dat wij onze libidineuze neigingen onbevredigd laten in ruil voor symbolische of reële liefde.

• uiteraard: één woord
• wel( )eens: volgens de jury twee woorden, maar dat is niet terecht: het staat niet in het Groene Boekje (noch als één, noch als twee woorden), maar wél in de grote Van Dale (zie ook ons advies hierover, én dat van de Nederlandse Taalunie)
• welnu: één woord
• wordt: stam plus t, cultuur is het onderwerp (zie hier de toelichting)
• getypeerd: met een y
• eist: met ei (zie hier de toelichting)
• libidineuze: drie enkele i's, een z aan het einde
• neigingen: met ei (zie hier de toelichting)
• onbevredigd: met een d
• symbolische: met y
• reële: twee e's na de r, op de tweede e een trema

 

Zin 7

Freud noemt dit 'zelfverminking', en ook als wij ten huidigen dage de natiestaat in ogenschouw nemen, is er de oude ruil; de burger raakt gedomesticeerd, oftewel hij ziet af van de meeste driftbevrediging, een proces dat wordt geleid door politieke, religieuze en andere autoriteiten.

• ten huidigen dage: oude naamvals-n na huidige, niet na dage (zie hier de toelichting)
• natiestaat: met tie, één woord (het gaat niet om nazistaat)
• ogenschouw: met tussen-n, met ou
• gedomesticeerd: met eerst een s en dan een c
• oftewel: één woord (zie hier de toelichting)
• driftbevrediging: één woord, het is een samenstelling
• wordt: stam plus t, dat is het onderwerp (zie hier de toelichting)
• geleid: met ei (zie hier de toelichting) en met een d
• religieuze: met een z
• autoriteiten: met au en ei (zie hier de toelichting), geen th

 

Zin 8

Wanneer de oproerpolitie op burgers inslaat, zien wij, eerder dan het geweldsmonopolie van de staat in praktijk, enkele matig betaalde fascistoïde ambtenaren, die de gelegenheid krijgen hun driften te bevredigen.

• inslaat: één woord, het is inslaan op en erop inslaan
• geweldsmonopolie: één woord (het is een samenstelling), met ie aan het eind
• praktijk: met een k
• matig betaalde: twee woorden, geen vaste combinatie zoals duurbetaald, goedbetaald en laagbetaald
• fascistoïde: met sc en een trema op de i (zie hier de toelichting)
• ambtenaren: met een b na de m

 

Hoeveel fout had u? Zitten er dubieuze gevallen tussen? En vond u het een mooi dictee? U kunt hieronder reageren.

Wilt u zelf een keer een dictee houden met collega's, vrienden of een vereniging? De Taaladviesdienst van Onze Taal heeft verschillende dicteepakketten in de aanbieding.

terug plaats een reactie

Er zijn 20 Reacties

• Walter - geplaatst op 17 december 2011

  Zijn BN’ers bekende Nederlanderers? Of moeten we het voortaan ook hebben over BV’ings?

• jan - geplaatst op 17 december 2011

  Dat vond ik nu eens - misschien wel voor het eerst - een goed dictee. Deze keer geen onzinnen die geen andere bedoeling hebben dan de meest onmogelijke woorden te debiteren en de kandidaten het gevoel te bezorgen dat ze van spelling geen kaas hebben gegeten.
  Blijkbaar is zo’n “ondermaats” dictee toch in staat het kaf van het koren te scheiden.
  Meer moet dat dus niet zijn!
  Zij die zeuren over enkele betwistbare spellingen, vergeten vermoedelijk dat het (spellen) maar een spel is, dat hun bezwaren niet diep gegrond zijn en de juryleden maar matig betaald.

• Benny Snepvangers - geplaatst op 17 december 2011

  het is natuurlijk maar de vraag in hoeverre je je nodige onzin wilt laten voorschrijven. als je voor cadeau kiest, is cadeaux het enig mogelijke meervoud, net zoals kado’s bij kado.

  baby? meervoud babies, niet baby’s.

  enne, waar ik voor zou willen pleiten: apostrof + s bij genitief. veel duidelijker: Marianne’s boek.

• Vincent - geplaatst op 16 december 2011

  Speller, ik herken mezelf niet zo in de nieuwe spelling. 900 spellingsverschillen in 10 jaar tijd. Natuurlijk kan ik de nieuwe regels leren, maar waarom is alles zo anders geworden ? Ik las dat het NRC het Witte Boekje hanteert. In het WB mag kado wel. Waarom daar wel een Franse vorm en sex als Engelse vorm niet ? Voor 1996 mocht sex en seks allebei zo geschreven worden.

  Desalnietemin, zal ik het GB eens aanschaffen om toch de officiele spelling te leren.

• Speller - geplaatst op 16 december 2011

  Vincent, ik denk dat je het GB nog eens goed moet bestuderen. ‘cadeau’ is de enige goede spelling. De naamvals-s van Freuds moet vast aan het woord, net als bij Henks cadeau. Alleen bij lange klinkers, zet je een apostrof, zoals bij Anna’s boek. De encyclopedie geeft geen juiste spelling, want oedipuscomplex is een soortnaam, dus kleine letter. Er is geen reden een streepje te zetten, net als bij voetbalanalyticus en psychoanalyticus. De regel is dat je pas een leesteken zet als het echt nodig is (geldt ook voor Freuds). Als je de laatste letter van het eerste deel en de eerste letter van het tweede deel als één klank kunt lezen, moet je een koppelteken zetten. Je redeneringen gaan niet op.

• Pen - geplaatst op 16 december 2011

  Diep gegronde: twee woorden (diepgegrond is kennelijk geen voldoende vaste combinatie), schrijft u. Regel 1: spel volgens het Groene Boekje. Staat het daarin? Nee. Regel 2: als het niet in het Groene Boekje staat, spel dan volgens Van Dale. Staat het daarin? Dat is de vraag. Zie onder ‘diep’, betekenis 13: ‘in hoge mate’, en dan “ook als eerste lid in samenstellingen als de volgende, om aan te geven dat de door het tweede lid genoemde hoedanigheid zeer intens aanwezig is”. Diepgegrond staat weliswaar niet bij de daarna volgende voorbeelden, maar de enig mogelijke interpretatie van “samenstellingen ALS de volgende” is dat die opsomming niet limitatief is. Diepgegrond staat dus niet expliciet in Van Dale, maar wel impliciet. Het had dus niet fout gerekend mogen worden.

• Marcha - geplaatst op 15 december 2011

  Het makkelijkste dictee sinds de start jaren geleden! Ik zat maar te wachten tot het echt moeilijk werd. Elk jaar zit ik hooguit te stoeien met wat los en aan elkaar moet (heb ik ook 2x keer fout) en - dom, dom- ik vroeg me inderdaad af wat de “nazistaat” ermee te maken had (helemaal niets dus). Kortom, 3 fouten maar. Arnon Grunberg is wat mij betreft heftig van zijn voetstuk gevallen, voor zover hij daar al ooit op zat.

• Vincent - geplaatst op 15 december 2011

  Het lijkt mij dat Freud’s de enige juiste vorm is. Het kan wel zijn: het is Henks of Henk’s kado. Zo ook met de naam Freud.
  Verder las ik op encyclopedie online dat Oedipus-complex ook zo geschreven kan worden. Het is immers anders dat de uitleg wel een verwijzing naar de figuur Oedipus. Derhalve wel een zelfstandig naamwoord geworden. Het is maar hoe je het bekijkt.
  Dan het woord psychoanalyticus. Had ik met een streepje. Want psycho zegt iets over het onderwerp van de analyse. Zo heb je ook voetbal-analyticus. iemand kan nooit helemaal iets zijn, en dat alleen, wat het woord in zelfstandige vorm suggereert. Daarom ben je een analyticus van de psyche, een psycho-analysticus. Deze duiding staat m.i. hoger of krijgt voorrang boven de taal-technische kant als een klinkerbotsing.
  Nou ja, ik had gewoon te veel fout.

• Onze Taal - geplaatst op 15 december 2011

  @Jasper: de vorm ‘wil’ is juist in de derde persoon; ‘wilt’ is niet goed. Dit uitzonderlijke geval wordt toegelicht op http://www.onzetaal.nl/taaladvies/advies/de-klant-wil-wilt-kwaliteit.

• Speller - geplaatst op 15 december 2011

  Het slechtste dictee sinds 1990. Geen bijzondere woorden en het onderwerp was hopeloos verouderd; de psychoanalyseflauwekul uit de 19e eeuw was weer uit de mottenballen gehaald door de ten onrechte verheerlijkte schrijver. ‘Weleens’ was fout, terwijl in 2000 ‘wel eens’ fout gerekend werd. De regel: eerst GB (inclusief leidraad) dan VD werd niet nageleefd. De jury houdt zich niet aan zijn eigen regels. ‘Weleens’ is volgens de regels de juiste spelling. Er werd gezegd dat het met spatie moest, omdat het woord niet in het GB stond…...

• Jasper - geplaatst op 15 december 2011

  Ik begrijp niet waarom het ‘want de geprivilegieerde vader wil zijn eega niet met zijn zoons delen’ is en niet ‘want de geprivilegieerde vader wilt zijn eega (...)’.

• Diderik - geplaatst op 15 december 2011

  Weinig uitdagend dictee met arrogant ondertoontje. Choquant en egoïstisch vond ik dat Filip Vrederiks Freek Braekman niet kent, en dan als klap op de vuurpijl zegt alleen Martine Tanghe te kennen. Dat zullen onze zuiderburen leuk vinden…

• Irene - geplaatst op 15 december 2011

  Erg leuk dat het dit jaar een tekst was waarbij ‘foutloos’ een wenkend perspectief was. Hoewel niemand dat presteerde, en dat is ook weer mooi. Dat het daarnaast een verhaal was met bruikbare woorden waar je niettemin, ook na herhaalde lezing, nog eens goed over wil nadenken, zie de gedomesticeerde burger en denk aan het internetriool, maakt het geheel nog aangenamer.

• Gaia - geplaatst op 15 december 2011

  Ik vond het vooral een saaie tekst. Op zich aardig om eens een dictee te hebben dat met kennis van de spellingregels heel goed te doen was, maar het Groot Dictee hoort ook een leuk spelletje te zijn, en dat was het gisteren niet. En iets meer écht moeilijke woorden hadden er zeker wel in gemogen.

• arpie - geplaatst op 15 december 2011

  Ik had drie fouten, waaronder ‘diepgegronde’. Matig betaald had ik per ongeluk goed. Ik twijfelde, omdat goedbetaald en overbetaald ongetwijfeld één woord zijn, maar vergat het nog even bij elkaar te voegen. Ik vond het ook een zeer matig dictee. Dit dictee geef je op het VMBO en hoorde naar mijn mening niet gepresenteerd te worden als Groot Dictee. Het Groot Dictee is een ‘spel’, volgestouwd met woorden waarvan je de tranen in de ogen schieten als het wordt voorgelezen.

  Ik heb tot nu toe aan alle dictees meegedaan. Dit was het eerste dictee waarbij niet het zweet op mijn rug stond na het voorlezen. Beetje jammer vond ik dat. Het is een deel van de spanning die erbij hoort….. ‘hoe schrijf ik al die woorden die ik nog nooit eerder hoorde en helemaal niet ken, of die wel heb gehoord maar nog nooit eerder opschreef’. Dat hoort bij ‘het spel’. Net als mijn vreugde omdat ik in Artis het przewalskipaard had gezien, en, omdat ik de boeken van Marten Toonder had gelezen, ik niet schrok van een woord als guichelheil.
  Vaak scoor ik net iets onder het gemiddeld aantal fouten, meestal maar een paar puntjes. En daarna bewonder ik de winnaars en heb het goede gevoel dat ik vaak toch net even beter scoorde dan de beste BN’er…. Het was er allemaal niet dit jaar.
  Ik vond het eigenlijk beschamend dat iemand voor dit dictee enthousiast applaus in ontvangst nam bij 9 fouten…..

  Maar… kan iemand mij toch uitleggen waarom het is BN’ers (dat snap ik) en BV’s. Dat laatste snap ik niet….. waar komt die ‘s’ toch vandaan. Die V staat toch voor Vlaming, meervoud Vlamingen….. Dus logischerwijze zou het moeten zijn BV’en.
  Dat BV’s is het (in mijn ogen ook niet juist gebruikte meervoud) van Besloten Vennootschap, net als bij NV’s. Maar als je dat nou per se als zelfstandige afkorting wilt gebruiken, waarom is het dan niet BN’s…...
  Volgens mij is óf het een, óf het andere fout.

• Ger Belmer - geplaatst op 15 december 2011

  Het Groot Dictee is een leuk taalspeeltje voor elitegroep. Aan het algemeen verbeteren van het gebruik van de eigen taal draagt het totaal niet bij. Een openbaar ‘Jip-en-Janneke’ dictee (bijvoorbeeld via internet) zou veel meer zin hebben.

• antje - geplaatst op 15 december 2011

  “Wat mij betreft een matig dictee met bijster weinig uitdagende woorden van een ten onrechte op schouders gedragen schrijver.”
  Volledig mee eens… zelf 5 fouten (één domme, maar dat kennen we allemaal wel). Grunberg zal zichzelf veel slimmer inschatten dan de rest. Hij wordt inderdaad sterk overschat, en dan ga je zulke dingen vanzelf denken.

  Wel zeer betreurenswaardig dat Philips Freriks de Vlaamse winnaar niet kende. Het Groot Dictee wordt immers mede door de VRT georganiseerd en Freek is toch ook een collega van Martine. “Shame on you, Philip!” in goed Nederlands…...

• Pieter Sanders - geplaatst op 15 december 2011

  Wat mij betreft een matig dictee met bijster weinig uitdagende woorden van een ten onrechte op schouders gedragen schrijver. In vergelijking met de voorgaande edities valt me de eenvoudigheid van de zinnen en de “moeilijke woorden” op. Het gemiddelde foutenaantal is daar een weerspiegeling van. Desalniettemin toch goed genoeg voor een fijne avond vol taalplezier.

• Onze Taal - geplaatst op 14 december 2011

  Bij combinaties als ‘diep gegrond’ en ‘matig betaald’ geldt helaas geen ‘uitbreidend principe’. Wel of geen vermelding in GB of Van Dale is hier het enige dicteecriterium.

  Voor veel dictee- en andere spellingvragen is het overigens een goed idee om in onze taaladviezen te zoeken.

• Bart Klink - geplaatst op 14 december 2011

  Het is mij onduidelijk waarom ‘diep gerond’ en ‘matig betaald’ los geschreven moeten worden, terwijl ‘diepgeworteld’ en ‘goedbetaald’ volgens het Groene Boekje aaneen moeten. Ik had vijf fouten, inclusief bovenstaande twee.