"Va te faire enculer, sale fils de pute." Ah, romantische taal toch, dat Frans. Totdat je erachter komt dat Nicolas Anelka hiermee tegen coach Domenech zei: 'Sodemieter op, smerig hoerenjong.' Einde WK voor de aanvaller van Frankrijk.

Wouter van Wingerden | 22 juni 2010

"Ik ken Frans, maar Frans kent mij niet." Een bekend 'gevat' antwoord op de vraag of je Frans kent. Toch zijn er vrij veel Nederlanders die vinden dat ze zich in die taal aardig kunnen redden. Maar wie van hen zou Anelka begrepen hebben?

School-Frans

Waarschijnlijk alleen mensen die langere tijd in Franse steden gewoond hebben of met Franse jongeren omgaan. Want het Frans van de straat is - zeker in de stad - behoorlijk anders dan ons middelbareschool-Frans.

Dat ligt onder andere aan de woorden die gebruikt worden. Neem nu dat va te faire enculer: letterlijk is dat 'ga je laten kontneuken' (cul betekent 'kont'). En fils de pute ('hoerenzoon') komt in weinig lessen Frans voorbij, net zomin als hijo de puta in het Spaans. Dat soort taal pik je alleen in de praktijk op, bijvoorbeeld op het voetbalveld.

Argot

Het échte Frans, de omgangstaal waar wij dus geen zicht op hebben, is zo anders dan het school-Frans dat er nu zelfs een heel woordenboek aan gewijd is. Dat is het Woordenboek Populair Frans-Nederlands. Het bevat 'familiair Frans' (omgangstaal) en 'argot' (groepstaal). Vooral het argot kan grof en schunnig zijn, maar juist dat blijken heel wat mensen de leukste woorden in woordenboeken te vinden.

Een paar voorbeelden. Er zijn ruim drie kolommen gevuld met uitdrukkingen met cul ('kont') erin. Avoir le cul entre deux chaises ('je kont tussen twee stoelen hebben') betekent 'niet kunnen kiezen'. Een cul de plomb ('kont van lood') is een 'luie donder', péter plus haut que son cul ('scheten laten hoger dan je kont') is 'kapsones hebben', en cul verwijst ook vaak naar seks en porno (films de cul: 'pornofilms').

Vulgair

Staan al die termen dan niet in de vertaalwoordenboeken van Prisma en Van Dale? Ja, toch wel, in de dikkere versies althans. Steeds met het waarschuwende 'vulgair' erbij. Ook lesboeken over de Franse woordenschat hebben tegenwoordig wel een hoofdstuk 'Schelden en vloeken', net als taalreisgidsjes. Maar een jaar of dertig geleden hoefde je bij taalboeken nog niet voor dat soort termen aan te kloppen.

Nu is straattaal en jongerentaal natuurlijk niet uniek voor Frankrijk; wij kennen dat in Nederland ook. Toch gaat het Frans er wel ver in, bijvoorbeeld met talloze afkortingen (dak voor d'accord, deb voor débile) - en met iets heel bijzonders: het omdraaien van woorden.

Verlan

Verlan heet dat: de taalvorm waarin lettergrepen of letters in omgekeerde volgorde worden gebruikt. De naam verlan laat dat ook al zien - het is een omdraaiing van l'envers, 'het omgekeerde'. Op die manier is een vrouw geen femme maar een meuf, een zwarte is niet black maar keubla, en een monster is een stremon.

Sommige verlan-termen zijn zelfs al zo ingeburgerd geraakt dat ze opnieuw omgekeerd zijn. Een arabe werd via beuh-ara ooit een beur, maar de beur is zelf nu een rebeu geworden. Double verlan noemen de Fransen dat.

Happen

Geen makkelijke taal dus, dat Frans. Maar misschien moeten we ook van het Nederlands soms beseffen dat het niet allemaal even logisch is. Als Anelka in Nederland zou voetballen en tegen de coach zou zeggen: 'Flikker op, klootzak', dan zou hij vast ook niets begrijpen van een antwoord als 'Happen naar de baas?'


Meer Nu.nl-columns van Onze Taal