Marc van Oostendorp gaat tijdens de Poëzieweek in op vorm en inhoud van vijf gedichten uit het afgelopen jaar. Vandaag, tot slot, een gedicht van Alex van Warmerdam uit zijn bundel Ik heb de wereld geschapen.

Fotograaf: Annaleen Louwes


Hoelang duurt het voor alle gedichten geschreven zijn? Je zou het kunnen uitrekenen: neem alle woorden en reken uit hoe je ze kunt combineren. En ga dan na hoeveel gedichten er met al die woorden geschreven zijn – en hoeveel van al die woordcombinaties iets zouden betekenen. Het verschil tussen die laatste twee wordt kleiner: het geeft alle gedichten die je nog in onze taal zou kunnen schrijven.

Het afgelopen jaar bleek daar ineens in dat almaar slinkende getal het volgende te zitten:

Ik ben een simpel ventje
van hout en klei
ik verteer mijn kipje
en denk na

Het is het laatste gedicht in de bundel Ik heb de wereld geschapen van Alex van Warmerdam. Hij is een man die niet in de eerste plaats bekend is als dichter, maar als film- en theatermaker, zij het wel een die ook in dat werk al een talent had om heel gewone woorden nieuw leven in te blazen. Een van de hoofdrolspelers van Van Warmerdams debuutfilm Abel werkte in een stripteaseshow die Naakte meisjes heette. Door het in gewone Nederlandse woorden te benoemen werd het ineens vreemd.

Zoiets gebeurt ook in dit gedicht. Het zijn slechts zestien woorden, en zestien doodgewone, om niet te zeggen simpele woorden, en toch is niemand ooit nog op het idee gekomen om die woorden precies in die volgorde te zetten.

Je kunt er ook geen woord uit weglaten zonder dat het gedicht wat verliest. Neem bijvoorbeeld de tweede regel. Wanneer je die weglaat, blijft er nog steeds een goede Nederlandse zin over, maar wel een krachteloze. Juist door de simpele mededeling 'van hout en klei' ontstaat ineens een raadsel. Zoiets geldt ook voor de derde en de vierde regel.

Je kunt niet zeggen wat het gedicht betekent, maar het is zo klein, simpel en precies dat het wel iets waars moet zeggen. Je zou het op muziek willen zetten. Je zou het uit je hoofd moeten leren om op momenten dat je je ongelukkig voelt hardop te zeggen. Je zou het aan kinderen moeten voorlezen, of aan naakte meisjes.


Dit stuk staat ook op de website van Neder-L.