Eind juli werd in het Bulgaarse universiteitsstadje Blagoëvgrad de 13e Internationale Taalkunde Olympiade gehouden. Er deed, traditiegetrouw, ook een Nederlands team mee, bestaande uit Cid Swanenvleugel, Pim Spelier, Abe ten Voorde en Lorenzo Oechies – die zich via de nationale voorrondes in Leiden voor het evenement geplaatst hadden. Met z’n vieren namen ze het op tegen 43 andere teams uit 28 landen. Lorenzo Oechies bespreekt hier de opgaven van de individuele wedstrijd, en Pim Spelier doet hieronder verslag van de groepswedstrijd.

De groepswedstrijd ging over het Noord-Sotho, een Bantoetaal die wordt gesproken in het noorden van Zuid-Afrika. De situatie was als volgt: een toerist moest een simpel document in het Noord-Sotho invullen (zie afbeelding), maar hij wist niets van die taal. De opgave: maak, gegeven veertig woorden in het Noord-Sotho en hun definities, een woordenboek van het Noord-Sotho naar het Nederlands. Het zou te makkelijk zijn als dit het hele probleem was, en dat was het dan ook niet: de definities van de woorden waren ook in het Noord-Sotho.

Mma en tate
Op het eerste gezicht lijkt deze opgave volledig onoplosbaar. Bij de groepsopdrachten is het meestal zo goed als onmogelijk om het hele probleem in vier uur op te lossen, maar het is nooit vollédig onoplosbaar. Er zijn altijd wel een of twee woorden waarvan je de betekenis kan raden. In dit geval zien we in het document dat er twee ‘batswadi’ zijn: mma en tate – zouden die ‘moeder’ en ‘vader’ kunnen betekenen? Beredeneren kun je het niet, maar het lijkt een voor de hand liggende aanname: de woorden voor ‘moeder’ en ‘vader’ lijken in veel talen op ma(ma) en pa(pa)/da(da), en in een officieel document mag je de aanwezigheid van deze woorden verwachten. Nu weet je ook batswadi waarschijnlijk ‘ouders’ betekent. Verderop bij de definitie staat bij mma het woord mosadi, en bij tate het woord monna. In andere definities komen die woorden vaak naast elkaar voor: zou het kunnen dat ze respectievelijk ‘vrouw’ en ‘man’ betekenen?

Aanknopingspunten
Als je eenmaal dat beginnetje gemaakt hebt, wordt het langzaamaan steeds duidelijker: bong is het onderscheid dat gemaakt wordt bij mensen en dieren tussen mannen en vrouwen: ‘geslacht’. Tšhelete heeft te maken met koper, papier en de economie, dus: ‘geld’ – en zo kun je dan hopelijk nog een tijdje doorgaan.

Er waren echter zo weinig aanknopingspunten dat we na een tijdje gedeeltelijk zijn vastgelopen. Toen bij de presentatie van de oplossing bleek dat de bedenker van de opgave deze eigenlijk nogal makkelijk vond, zagen we onze kansen op een medaille somber in. Maar wie schetst onze verbazing toen we plotseling de gedeelde derde plek haalden! Zo slecht hadden we het dus niet gedaan.

Pim Spelier