'Je moet een gegeven paard niet in de bek kijken.' Waar komt die uitdrukking vandaan?

Wees niet kritisch over iets wat je cadeau krijgt - dat wordt bedoeld met 'Je moet een gegeven paard niet in de bek kijken.' Bij een cadeau is het belangrijk dát je iets krijgt: het gaat om het gebaar, niet om de waarde of kwaliteit van het geschenk.

Wie vroeger een paard kocht - en misschien gaat het nog wel zo - keek in de bek van het paard om de leeftijd van het dier te controleren. Die is in de eerste tien of vijftien levensjaren namelijk af te zien aan het gebit: het aantal tanden en het formaat ervan zijn een indicatie voor hoe oud het paard is. Als je een paard cadeau krijgt, is dit 'in de bek kijken' natuurlijk niet sympathiek tegenover de gever; je suggereert ermee dat iemand je een oude knol gegeven zou kunnen hebben.

Dit spreekwoord kwam al in het Latijn voor; onder anderen de kerkvader Hiëronymus gebruikte het: "Noli equi dentes inspicere donati." Veel Europese talen hebben de uitdrukking daarna overgenomen.

Overigens zit achter het woord aftands een vergelijkbaar verhaal. Dat kon betekenen dat een paard een voltooid gebit had: het was 'af' qua 'tanden'. Maar later kreeg het, net als het verouderde woord aftandig, uitsluitend de betekenis 'zonder tanden'. Tegenwoordig staat het voor 'oud, versleten'.