Waar komt een kat in de zak kopen vandaan en wat betekent het?

Een kat in de zak kopen betekent een miskoop doen, iets kopen wat erg tegenvalt of heel snel kapotgaat. Wie een kat in de zak heeft gekocht, is vaak boos op zichzelf: had ik vóór de koop maar beter opgelet!

Waarschijnlijk gaat een kat in de zak kopen terug op de situatie waarin iemand dacht dat hij een haas had gekocht om daar een maaltijd mee te bereiden, maar bij het openmaken van de zak merkte dat er een kat in zat. Het Groot Uitdrukkingenwoordenboek van Van Dale (2006) vergelijkt de uitdrukking met de Spaanse zegswijze dar gato por liebre (‘iemand een kat in plaats van een haas geven’). Het Engels kent de uitdrukking a pig in a poke (‘een (speen)varken in de zak’), waarmee wordt bedoeld: ‘een aankoop die wordt gedaan zonder eerst goed te kijken of de koopwaar deugt’. Dat is gevaarlijk, want in plaats van een speenvarken kan er immers een (veel minder smakelijke) kat in de zak zijn gestopt. De uitdrukking een kat in de zak kopen komt in veel andere talen voor, zoals het Noors, Pools, Frans en Russisch.

Carolus Tuinman (1726) schrijft in zijn spreekwoordenboek: “Men moet geen kat in een zak koopen. De kooper zoude daar door lichtelyk konnen bedrogen worden, als ware de kat een haas.” Tuinman formuleert de uitdrukking dus vooral als waarschuwing: geloof de koopman niet op zijn woord dat er een haas in de zak zit, maar controleer vóór de aankoop of hij er niet stiekem een kat in heeft gestopt.