Waar komt over zijn eigen schaduw heen springen vandaan?

Als je over je eigen schaduw heen springt, heb je een beslissing genomen waarbij je je niet liet leiden door eigenbelang of het belang van je organisatie of politieke partij, maar door een hoger belang. Politici die een akkoord sluiten en daarbij over hun schaduw heen springen, hebben daarbij bijvoorbeeld het landsbelang voor ogen, en niet het belang van hun politieke partij. Het is zelfs mogelijk dat ze op punten die hun partij zeer belangrijk vindt, water bij de wijn moeten doen. Dat gaat dan misschien met tegenzin – en ongetwijfeld ook met angst voor een 'afrekening' bij de eerstkomende verkiezingen – maar de overtuiging dat het akkoord er móét komen omdat het anders verkeerd gaat met het land, geeft de doorslag.

Het Groot Uitdrukkingenwoordenboek van Van Dale (2006) vermeldt bij over zijn schaduw heen springen de algemene betekenis 'iets beter doen dan verwacht werd'; 'iets doen waar niemand je toe in staat of bereid achtte'. Het aspect 'je eigen belangen even opzijzetten', dat de laatste jaren vooral nadruk krijgt, wordt (nog) niet genoemd. Over je eigen schaduw heen springen is iets wat in werkelijkheid niet mogelijk is. Wie dat in figuurlijke zin toch doet, doet dus iets wat onmogelijk geacht wordt, en dus heel bijzonder is.

De uitdrukking is in het Nederlands tamelijk jong. Over zijn schaduw heen springen komt sinds de twaalfde druk (1995) voor in de grote Van Dale met de betekenis 'iets beter doen dan verwacht werd'. In NRC Handelsblad wordt in 1993 gesproken van "proberen over onze schaduw heen te springen"; een ouder citaat hebben we niet kunnen vinden. Hoogstwaarschijnlijk gaat het om een vertaling van een Duitse uitdrukking: über seinen Schatten springen.

De uitdrukking wordt vooral in de politiek gebruikt. Zo publiceerde de Wiardi Beckman Stichting in 2006 een artikel met de titel "De PvdA moet over zijn eigen schaduw heen springen". De laatste weken leek vrijwel elke politicus over de eigen schaduw heen springen te gebruiken in interviews; het is inmiddels een politiek cliché. Taaljournalist Wim Daniëls riep politici in een aflevering van de talkshow Pauw en Witteman op het niet meer te gebruiken.