Al jarenlang wordt het omslachtige en moeilijk te doorgronden woordgebruik van ambtenaren bekritiseerd. Gelukkig blijken veel ambtenaren gevoelig te zijn voor die kritiek. Een lastig woord als implementeren wordt steeds vaker vervangen. Door uitrollen.

Aleid van de Vooren-Fokma | 15 maart 2011

Te lange zinnen, te veel passieve constructies, te moeilijke woorden. Dat is kort gezegd wat veel mensen vinden van 'ambtelijk taalgebruik'. Dat taalgebruik is lang niet alleen voorbehouden aan ambtenaren, overigens. Ook in het bedrijfsleven kan men er wat van. Tegen die lastige teksten is – terecht – veel bezwaar.

Jargon

De afgelopen jaren is er dan ook nogal wat tijd (en geld) besteed aan cursussen 'duidelijk schrijven'. Over het effect van die cursussen is niet veel bekend. In Onze Taal werd drie jaar geleden al beschreven dat versimpelen van teksten niet altijd kan, en niet altijd wérkt. Toch lijkt er wel sprake van lichte verschuivingen in het gebruikte jargon. Werd bijvoorbeeld vroeger van alles geïmplementeerd, tegenwoordig worden plannen steeds vaker uitgerold. Dat woord lijkt makkelijker, maar is het niet.

Wals

Zelf kwam ik het pas een half jaar geleden voor het eerst tegen, toen ik een cursus over het schrijven van ambtelijke rapporten voorbereidde. In een van de teksten van de opdrachtgever stond: "In de komende maanden wordt de monitor voor de overige financiële stromen uitgerold." Uitgerold? Daar zal wel geen wals aan te pas komen natuurlijk, maar het duurde toch even voor ik het woord kon plaatsen.
Toen ik de cursisten erop aansprak – ook in andere stukken van de desbetreffende afdeling kwam ik het woord veelvuldig tegen – begreep men mijn bezwaar niet goed. Dat was toch heel gewoon taalgebruik? Iedereen zei dat zo. Mijn suggestie dat ingevoerd misschien duidelijker was – zeker in stukken die niet door ambtenaren gelezen worden – werd weggewuifd. "Dat is iets héél anders."

Escaleren

En dat raakt de kern van het probleem: binnen een bedrijf of beroepsgroep wordt een bepaald taalgebruik gehanteerd, dat voor de medewerkers helemaal duidelijk is. Men vergeet echter dat buitenstaanders het vaak lastig kunnen doorgronden. Als het gaat om echte vaktermen, is de schrijver zich hiervan nog wel enigszins bewust, maar het gaat vaak juist om het vreemde gebruik van heel gewoon uitziende woorden en constructies. "Wij zullen dit naar de verantwoordelijken escaleren", "Door de stagnerende markt is het nodig om het kostenplaatje te herevalueren."

Groene loper

Nog even terug naar dat uitrollen. Als je erop let – en dat doe ik sinds die cursus – hoor en lees je het opeens voortdurend. Wat willekeurige treffers van internet: 'Bedrijven moeten socialmediastrategie uitrollen', 'Microsoft begint met uitrollen vernieuwde Windows Live Hotmail', 'Succesvolle valpreventietraining uitgerold over Nederland'. En je kunt je afvragen hoe letterlijk uitrollen gebruikt is in 'Verburg roept op tot uitrollen groene loper tussen stad en platteland'.

Figuurlijk taalgebruik

Wie niet bekend is met dit gebruik van uitrollen, kan het natuurlijk opzoeken in een woordenboek. Maar helaas: daar staat deze betekenis (nog) niet in. Het woord is figuurlijk gebruikt, maar mensen die minder hoog opgeleid zijn dan de schrijver van zulke stukken (en er zijn nogal wat mensen minder hoog opgeleid dan de schrijvers van zulke stukken), hebben vaak moeite met figuurlijk taalgebruik. Om het nog maar niet te hebben over mensen die het Nederlands als tweede taal hebben geleerd. Voor al deze mensen is uitrollen net zo ondoorgrondelijk als implementeren.


Meer Nu.nl-columns van Onze Taal