Vrijheid en verantwoordelijkheid. Met dat laatste woord lijkt het CDA in het motto van het conceptregeer- en -gedoogakkoord grenzen te stellen aan het eerste. Maar Geert Wilders ziet zich liever niet beperkt in zijn vrijheid van meningsuiting. De rechter moet nu bepalen welke grenzen die vrijheid kent.

Wouter van Wingerden | 5 oktober 2010

Een Koran ontdaan van alle haatdragende verzen "zou het formaat hebben van een Donald Duck". Overdreven, maar ook wel grappig, en Wilders krijgt vast geen straf voor deze uitspraak. En hiervoor vast ook niet: "Het loopt aan alle kanten de spuigaten uit, en we komen met oplossingen waarmee je een muis nog niet het hok in krijgt." Koddige vergelijkingen en uitdrukkingen zijn het, en die halen bij Wilders vaak net de scherpe kantjes van zijn uitspraken af.

Jaren vijftig

Jan Kuitenbrouwer concludeerde het al in zijn boek De woorden van Wilders en hoe ze werken: Geert grijpt vaak terug op de taal van de jaren vijftig. De taal die de jongeren van toen hoorden en lazen. De taal van de ouderen van nu, de mensen die het kabinet-Rutte-Verhagen dankzij de PVV van plan is te ontzien.

Maar meer dan die twee koddige uitspraken staat er niet aan grappigs in de dagvaarding van de PVV-voorman. Stuitte Kuitenbrouwer nog op nostalgische en onschuldige oer-Hollandse uitingen als "geen knip voor de neus waard", "spoorslags zijn biezen pakken" en "het moet niet gekker worden", de gewraakte citaten ademen een heel andere sfeer.

Bedreigd

Een van de kernpunten van Wilders is immers dat Nederland wordt bedreigd door de moslims. Voor het gevaar van de islam schieten 'gezellige' jarenvijftigwoorden schromelijk tekort. Om van de PVV een machtsfactor van betekenis te maken, was grover geschut nodig: grote, generaliserende woorden.

Daarom schildert Geert de religie af als het kwaad, en is er geen ruimte voor nuance. "Een gematigde islam bestaat niet", heeft hij volgens de dagvaarding gezegd. "De fascistische islam, de zieke ideologie van Allah en Mohammed zoals neergelegd in de islamitische Mein Kampf: de Koran." "De islam is een gewelddadige religie."

Tsunami

Ook de aanhangers van de islam krijgen ervanlangs: "Het aantal islamieten in ieder Europees land neemt meer dan zorgwekkende vormen aan." "De tsunami van de islamisering." "Geen islamieten meer Nederland in, veel moslims Nederland uit, denaturalisatie van islamitische criminelen." "Ik heb genoeg van de aanbidding van Allah en Mohammed in Nederland: geen moskee er meer bij."

Om zulke uitspraken draait de rechtszaak tegen Geert Wilders die gisteren begon. Vallen ze nog onder de vrijheid van meningsuiting? Of tast hij andere grondrechten (te zeer) aan, zoals de vrijheid van godsdienst? Zijn sommige woorden of formuleringen per definitie discriminerend of haatzaaiend? En mag een politicus meer of juist minder zeggen dan zomaar iemand op straat of in de huiskamer?

Evenwicht

Het CDA is er in elk geval niet uit, en ook niet alle VVD'ers vinden de vrijheid van meningsuiting het belangrijkste grondrecht. Nu is het aan een - onpartijdige - rechter om een uitspraak te doen over een verantwoord evenwicht tussen de verschillende vrijheden. Een zware verantwoordelijkheid.


Meer Nu.nl-columns van Onze Taal