Wijzen op: de luisteraars werd / werden erop gewezen

Wat is juist: 'De luisteraars werd erop gewezen dat het programma herhaald werd' of 'De luisteraars werden erop gewezen dat het programma herhaald werd'?

Zowel het enkelvoud werd als het meervoud werden is hier goed; het meervoud is gebruikelijker.

Het enkelvoud ('De luisteraars werd erop gewezen ...') werd traditioneel als juist gezien; nog steeds raden de meeste taaladviesboeken dit enkelvoud aan. Erop wijzen dat is in deze opvatting vergelijkbaar met vertellen dat: '(Aan) de luisteraars werd verteld dat ...'/'(Ten behoeve van) de luisteraars werd erop gewezen dat ...' In grammaticatermen: de luisteraars is in 'Ik wijs de luisteraars erop dat ...' het meewerkend voorwerp. Dat betekent dat in de passieve zin (met het werkwoord worden erin) het enkelvoud juist is: '(Ten behoeve van) de luisteraars werd erop gewezen dat ...', net als '(Aan) de luisteraars werd verteld dat ...' Eveneens juist zijn dan: 'Mij werd erop gewezen dat ...', 'Hun werd erop gewezen dat ...' en 'Er is hun toen op gewezen dat ...' Omdat de persoonlijke voornaamwoorden steeds meewerkend voorwerp zijn, staan ze in de niet-onderwerpsvorm. De zin bevat in deze opvatting geen onderwerp.

Tegenwoordig wordt erop wijzen dat echter gebruikt in de betekenis 'erover inlichten dat'. In 'Ik wijs de luisteraars erop dat ...' en 'Ik licht de luisteraars erover in dat ...' is de luisteraars het lijdend, en niet het meewerkend voorwerp. In passieve zinnen wordt de luisteraars onderwerp: 'De luisteraars werden erop gewezen dat ...', net als 'De luisteraars werden erover ingelicht dat ...' Volgens deze zienswijze zijn ook 'Ik werd erop gewezen dat ...', 'Zij werden erop gewezen dat ...' en 'Zij zijn er toen op gewezen dat ...' juist.

De Algemene Nederlandse Spraakkunst (ANS, 1997) geeft aan dat de constructie 'De luisteraars werden erop gewezen' in de praktijk het meest voorkomt; 'De luisteraars werd erop gewezen' is volgens de ANS "formeel". Van Dale geeft in zijn veertiende druk (2005) voor het eerst aan dat erop wijzen ook voorkomt zonder meewerkend voorwerp.

De Taalprof (een taalkundige die op zijn weblog over grammaticale kwesties schrijft) heeft ooit een stukje geschreven over de zin 'De kinderen kan/kunnen op de regels worden gewezen.' Ook voor deze zin geldt dat het meervoud ('De kinderen kunnen op de regels worden gewezen') het gewoonst is.

Verwante adviezen

Trefwoorden

terug