De ware jakob
De ware jakob is iemands ideale geliefde. Dit gezegde is terug te voeren op de Bijbel, al is de precieze herkomst niet duidelijk.
Veel spreekwoordenboeken geven als oudere variant van de ware jakob het gezegde de ware (of rechte) jozef. F.A. Stoett vermeldt in Nederlandsche spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden zelfs alleen de ware jozef. Deze variant gaat waarschijnlijk terug op een legende over Maria, de latere moeder van Jezus. Toen zij veertien jaar was, moest zij, zoals alle veertienjarige Joodse meisjes, een man uitzoeken om mee te trouwen. Maria weigerde dit, omdat haar ouders God hadden beloofd dat zij rein zou blijven. De priester droeg daarop alle ongetrouwde mannen van Davids stam op om met een dorre tak naar de tempel te komen. Degene wiens tak daar ging bloeien, zou Maria's man worden. Jozefs tak ging bloeien, en hij trouwde met Maria. Deze legende was al in de Middeleeuwen bekend; de rechte jozef komt dan ook al lange tijd in het Nederlands voor.
Van veel jongere datum is de zegswijze dat is de ware jakob niet; deze stond in 1914 voor het eerst in Van Dale. De betekenis was "hij dien ik hebben moet". De Jakob uit de zegswijze was een van de twaalf apostelen. Daarnaast stond in dit woordenboek ook als de rechte Jozef maar komt ("tot een meisje gezegd dat zich nog niet wil engageeren"). Volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal zijn deze twee zegswijzen, onder invloed van de Duitse uitdrukking das ist der wahre Jakob, samengevallen. Bij das ist der wahre Jakob moet waarschijnlijk gedacht worden aan de apostel Jakobus, die begraven zou zijn in Santiago de Compostela. In de nieuwste Van Dale (2005) staat alleen nog de ware jakob; de betekenis kan zowel 'de ideale geliefde' als 'de man die we moeten hebben' zijn. Het woordenboek vermeldt nu dat het hier om de aartsvader Jakob (de zoon van Isaak) gaat, en niet om de apostel.
Het verband met de aartsvader Jakob wordt ook gelegd door K. ter Laan. In zijn Nederlandse spreekwoorden, spreuken en zegswijzen staat bij de ware jakob: "Naar aanleiding van het verhaal in Genesis XXVII, waar de oude Izak zijn zoon Jakob zegent in de mening, dat het Ezau, de eerstgeborene is. Herderschee [in het boek Namen en Spreekwijzen aan den Bijbel ontleend uit 1940] zegt, dat dit een Duitse uitdrukking is en dat men waarschijnlijk denken moet aan de verering van Jakob van Compostella." Elders in dit boek wordt ook de variant Als de ware jozef maar komt besproken, waarbij het verhaal over de man van Maria wordt aangehaald.
Het Bijbels lexicon (2005) is van mening dat de jakob uit de zegswijze inderdaad duidt op de zoon van Isaak, maar verwijst niet naar het bovengenoemde verhaal uit Genesis. In plaats daarvan zien de auteurs een verband met het verhaal rond het huwelijk van Jakob, die tweemaal zeven jaar zijn schoonvader diende om met Rachel te kunnen trouwen. Het lexicon vermoedt dat dit verhaal ertoe heeft bijgedragen dat jozef in het gezegde werd vervangen door jakob.
Trefwoorden
terug
