Klinkerbotsing
Een voorbeeld van een woord met klinkerbotsing is na-apen. Als dit werkwoord zonder streepje wordt geschreven (naapen), lijkt er iets als 'NA-puhn' te staan. Met een streepje wordt pas duidelijk dat na-apen bedoeld is; de klinkerbotsing van de a en de a is nu verholpen. Met klinkerbotsing wordt dus het verschijnsel bedoeld dat er twee klinkers die meestal als tweeklank of als één lange klank voorkomen (bijvoorbeeld aa) naast elkaar staan, terwijl ze bij verschillende lettergrepen horen (a-a; na-apen). Het verhelpen van klinkerbotsing door een streepje (of een trema) te plaatsen is verplicht volgens de officiële spellingregels.
Klinkerbotsing wordt bij samenstellingen opgelost met een streepje (een samenstelling is een woord dat bestaat uit twee of meer 'zelfstandige' woorden). We spreken van klinkerbotsing bij de volgende combinaties:
- aa (astma-aanval, data-analyse, gala-avond, guerrilla-aanval, media-aandacht)
- ae (aha-erlebnis, media-evenement, na-ebben, soja-extract)
- ai (alinea-indeling, camera-instelling, cosmetica-industrie, massa-immigratie)
- au (diploma-uitreiking, gala-uitvoering, intra-uterien, opera-uitvoering)
- ee (café-eigenaar, competitie-element, keuze-element, mee-eter, toe-eigenen, twee-eiig)
- ei (diepte-investering, functie-inhoud, hogere-inkomensgroepen, rente-inkomsten)
- eu (camouflage-uitrusting, drie-urig, facsimile-uitgave, live-uitzending, opname-unit)
- ie (graai-economie, groei-explosie, mini-enquête, roei-equipe)
- oe (auto-export, domino-effect, placebo-effect, zo-even)
- oi (auto-inbraak, bio-industrie, bruto-inkomen, foto-impressie)
- oo (auto-onderdelen, bruto-opbrengst, foto-onderschrift, imago-onderzoek)
- ou (macho-uiterlijk, netto-uitkering, radio-uitzending)
- ui (cadeau-idee, kou-inval, milieu-inspectie, niveau-indeling)
- uu (bureau-uren, continu-uitstoot, milieu-uitgaven)
- eau (dictee-auteur, politie-auto) (in het Witte Boekje wordt hier ook een streepje gezet, in het officiële Groene Boekje (2005) niet)
- aij (malaga-ijs, zij-altaar) (in het Witte Boekje wordt hier ook een streepje gezet, in het officiële Groene Boekje niet)
- eij (chocolade-ijs, consumptie-ijs, pistache-ijs, vanille-ijs)
- iij (kiwi-ijs, mini-ijstijd, plooi-ijzer, tosti-ijzer)
- oij (choco-ijs, mango-ijs)
- uij (niveau-ijking)
Bij afleidingen wordt klinkerbotsing opgelost met een trema (een afleiding is een woord waarvan ten minste één deel niet als zelfstandig woord kan voorkomen). Voorbeelden: geëerd, geëigend, beïnvloeden, geïnspireerd, hindoeïsme, geüpgraded, geürbaniseerd, jeremiëren, skiën, jojoën, judoën, egoïsme, heroïek, jeuïg, linguïst. Het trema wordt ook gebruikt in bijvoorbeeld Kanaän, terriër, patiënt, poëzie, intuïtie, pinguïn, protozoön, zoölogie, continuüm en vacuüm (zogenoemde 'ongelede woorden', die niet in betekenisvolle delen kunnen worden verdeeld).
Op deze regels bestaan twee uitzonderingen:
- In het officiële Groene Boekje worden voorvoegsels van Latijnse en Griekse afkomst apart behandeld. Adviezen over woorden die onder deze uitzondering vallen vindt u bij onze adviezen over reïntegratie en coëxistentie.
-
Als in een afleiding of ongeleed woord drie of meer klinkers naast elkaar staan, zijn er beperkingen aan welke letters een trema kunnen krijgen:
- Alleen de eerste letter van een tweeklank kan een trema krijgen: reëel, toegeëigend.
- Na een i komt er geen trema: officieel, waaien, zoiets.
- Op de eerste letter van au, ij, oe, ou of ui komt nooit een trema; zie hiervoor ook ons advies over geuit.
In zij-ingang, rij-ontzegging, glij-ijzer en bij-effect is het streepje volgens het Witte Boekje gewenst, maar is het volgens het Groene Boekje niet nodig. In beijveren is geen trema nodig, en in naijver en naijlen is er geen streepje nodig. In het Groene Boekje worden soms andere keuzes gemaakt rond de ij; daarin staan bijvoorbeeld rijinstructeur en na-ijver.
In bijvoorbeeld mini-jurk en nazi-jager wordt ook een streepje gezet, evenals in nazi-ideologie, ski-instructeur en ei-isolator.
Verwante adviezen
Trefwoorden
terug
