Typfout, spelfout, taalfout
Typfouten, spelfouten en taalfouten zijn drie soorten fouten die in teksten kunnen voorkomen. Vaak worden deze termen door elkaar gebruikt, maar eigenlijk gaat het om drie verschillende soorten fouten.
Typfouten
Typfouten (ook wel tikfouten) zijn foutjes die per ongeluk gemaakt worden tijdens het typen van een tekst. Voorbeelden zijn: vna in plaats van van en excaleren in plaats van escaleren. De spellingcontrole herkent dit soort fouten over het algemeen goed.
Spelfouten
Spelfouten hebben een andere oorsprong; dit zijn 'overtredingen' van de spellingregels: management assistent in plaats van managementassistent of onmiddelijk in plaats van onmiddellijk. Hoewel ook deze fouten veelal onbewust worden gemaakt, is er toch een verschil met typfouten. Wie vna typte, weet heus wel dat het van moet zijn, maar lette even niet op. Een fout als management assistent is van een andere orde: het is heel goed mogelijk dat de schrijver inderdaad niet weet dat dit eigenlijk aaneen moet worden geschreven. Als iemand dat wel weet, maar toch een keer per ongeluk de spatie typt, is het een typfout. In de praktijk is niet altijd duidelijk welk van de twee aan de orde is.
Taalfouten
Taalfouten zijn weer van een andere orde. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om verkeerd gebruikte woorden, of grammaticale fouten. Voorbeelden zijn: 'Het meisje die daar loopt, ken ik niet' (die moet dat zijn), 'Ze verhuist omdat ze heeft een nieuwe baan' (verkeerde woordvolgorde), 'Mag ik even interveniëren?' (bij het onderbreken van een rustig gesprek – hier is interrumperen bedoeld) of 'Hier zet men koffie en over' (dit is een foutieve samentrekking).
De meningen zijn verdeeld over de vraag of spelfouten ook altijd taalfouten zijn. Voor veel mensen is spelling een wezenlijk onderdeel van de taal die zij spreken, en zijn spelfouten dus ook taalfouten. Maar je kunt ook zeggen dat spelling 'alleen maar' een afspraak is over de weergave van gesproken taal, die op natuurlijke wijze is ontstaan en verandert, en dat alleen fouten als in de alinea hier direct boven 'taalfouten' zijn.
Sommige fouten bevinden zich op de scheidslijn van spel- en taalfouten, denk daarbij aan fouten in de werkwoordspelling. Er is redelijk wat grammaticakennis voor nodig om dat goed te doen (je moet bijvoorbeeld weten wat een persoonsvorm is en wat een voltooid deelwoord). Toch lijkt het hier eerder om spel- dan om taalfouten te gaan. Dat geldt zeker voor het schrijven van vormen als opend en werdt – waarbij geen woordsoorten verward worden, maar spellingregels verkeerd worden toegepast. Ook een veelgemaakte fout als me moeder is eerder een spelfout dan een taalfout. Het lijkt minder waarschijnlijk dat iemand hier het aanwijzend en het bezittelijk voornaamwoord door elkaar heeft gehaald, dan dat iemand mijn fonetisch heeft opschreven – in de spreektaal klinkt dat al snel als me.
In drukwerk wordt ook nog wel gesproken over zetfouten of drukfouten: dat zijn fouten die ontstaan zijn bij het opmaken, zetten en drukken van een tekst. Vroeger werden door de auteur aangeleverde teksten letter voor letter door een drukker of zetter in een letterbak gelegd, om daarna gedrukt te worden. Daarbij werden natuurlijk weleens fouten gemaakt. Door de digitalisering van het drukproces komen echte druk- of zetfouten weinig meer voor, maar de term is nog niet verdwenen.
Verwante adviezen
Trefwoorden
terug
